Skolioz

Skoliozun yalnız müxtəlif növləri deyil, həm də fərqli şiddət dərəcələri mövcuddur. Xəstəliyin gedişi pasiyentin yaşına və onurğa əyriliyinin yerləşdiyi nahiyəyə görə də dəyişə bilər. Bu qədər müxtəlif amil pasiyentin vəziyyətinə təsir etdiyi üçün müalicə planı tamamilə fərdi şəkildə hazırlanmalıdır.

Skoliozun şiddət dərəcələrini anlamaq vacibdir, çünki bu göstəricilər geniş diapazonda dəyişir. Proqressiv onurğa xəstəliyi olan skolioz zaman keçdikcə daha da ağırlaşmağa meyllidir. Xəstəliyin şiddəti yüngül, orta, ağır və çox ağır mərhələlərə bölünür və bu, Kobb bucağı (Cobb angle) adlanan ölçü ilə müəyyən edilir.

Skolioz statik bir xəstəlik deyil. Buna görə də diaqnoz qoyulduğu vaxt müəyyən edilən şiddət dərəcəsi gələcəkdə də eyni qalacağı anlamına gəlmir.

Skoliozun erkən diaqnostikası və düzgün müalicə planının hazırlanması xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Bakı Bərpa Mərkəzində onurğa xəstəlikləri hər bir pasiyentin yaşına, əyriliyin dərəcəsinə və klinik vəziyyətinə uyğun qiymətləndirilir. Ortoped-travmatoloq və onurğa cərrahı Dr. Kamil Eyvazov tərəfindən aparılan müayinələr nəticəsində hər pasiyent üçün fərdi müalicə planı hazırlanır.

Skolioz, onurğa əyriliyi ilə bağlı bir problemdir və bu vəziyyət uşaqlar, yeniyetmələr və böyüklər arasında yayılıb. Həmçinin, skoliozun müalicəsi çox vaxt valideynlər və xəstələr üçün narahatlıq yaradır. Skoliozun müalicəsi üçün ən yaxşı metodlar və Bakı Bərpa Mərkəzinin təklif etdiyi müalicə variantları haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.

Skolioz nədir?

Skolioz onurğada yan əyriliyin yaranması ilə xarakterizə olunan ortopedik problemdir. Bu patologiya həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə rast gəlinir və vaxtında müalicə olunmadıqda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Skolioz yalnız xarici görünüşü dəyişdirməklə kifayətlənmir, həm də onurğa sütununun funksiyasını poza bilər. Bu, tənəffüs problemləri, ürək-damar sisteminə təsir və hərəkət məhdudiyyətləri kimi ciddi sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər.

Skoliozun dərəcəsi onun ağırlıq səviyyəsinə görə dəyişir və müəyyən metodlarla müəyyən edilə bilir. Ən geniş yayılmış diaqnostika üsulu rentgen vasitəsilə aparılan Cobb bucağının ölçülməsidir. Bu metodla onurğanın əyilmə dərəcəsi müəyyən edilir və müalicə üsulu buna uyğun olaraq seçilir. Skolioz yüngül dərəcədə olduqda xüsusi fiziki terapiya və düzgün duruş vərdişləri ilə idarə edilə bilər. Orta və ağır dərəcələrdə isə ortopedik korsetlər və bəzi hallarda cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

Növləri və dərəcələri

Skolioz araşdırma cəmiyyətinə (SRS – Scoliosis Research Society) görə, skoliozun təxminən 80 %-də hər hansı bir səbəb təyin edilə bilmir (idiopatik skolioz). Doğuş qüsurları, nevroloji anormallıqlar və genetik qüsurlar skoliozda müəyyənləşdirilən ümumi səbəblər kimi göstərilə bilər.

Skoliozun İdiopatik, degenerativ, anadangəlmə, sinir-əzələ xəstəlikləri, torakogen və sindromik kimi müxtəlif növləri vardır.

İdiopatik skolioz: Adətən uşaqlıq və yetkinlik dövründə görülən və səbəbi bilinməyən skolioz növüdür. İdiopatik skolioz, bütün skolioz hallarının 75-80% -ni təşkil edir. Bu tip skolioz erkən yaşlarda başlamağına baxmayaraq ağrı və digər gözlə görülən əlamətlər olmur. Lakin yaş artdıqca və böyümə davam etdikcə onurğa əyriliyi müxtəlif problemlər yarada, eyni zamanda xəstədə ağrı şikayətləri başlaya bilər. Idiopatik skolioz yaranma zamanına görə 3 qrupa bölünür: İnfantil, Yuvenil, Adolesan.

İnfantil skolioz: Yeni doğulan və 3 yaşa qədər uşaqlarda görülən skolioz növüdür. Uşaqlarda infantil skoliozu çox zaman bud çanaq displaziyası müşaiyət edir.

Yuvenile idiopatik skolioz: Bu tip skolioza 3-10 yaş arası uşaqlarda rast gəlinir. Bu skoliozda əyrilik artımı digərlərinə nisbətən daha çoxdur.

Adolesan skolioz: 10 -18 yaş arası görülən skoliozdur.

KONJENİTAL (ANADANGƏLMƏ) SKOLİOZ:

Anadangəlmə skolioz uşaq ana bətnində ikən yaranır və inkişaf edir. Bu tip skoliozun əmələ gəlməsində ana bətnindəki infeksiyalar, anada şəkərli diabet, ürək xəstəlikləri, hipertermiya, alkoqol istifadəsi, valproik turşu istifadəsi, vitamin və mineral çatışmazlıqları kimi fərqli səbəblər göstərilir. Eyni zamanda irsi xüsusiyyətləri olan bəzi xəstəliklərin anadangəlmə skoliozu müşaiyət etdiyi də görülməkdədir. Anadangəlmə skoliozda körpənin anormal onurğa ilə doğulmasına baxmayaraq ilkin mərhələdə əyrilik müşahidə olunmaya bilər. Əyrilik adətən davamlı böyümə ilə özünü göstərir.

Skolioz diaqnozu onurğada normal olmayan yan (lateral) əyriliyin mövcud olduğunu göstərir.

Sağlam onurğa öz əsas hissələrində təbii əyriliklərə malikdir. Bu əyriliklər birlikdə onurğanın daha elastik olmasını, mexaniki yüklənmələrə daha yaxşı dözməsini, daha möhkəm olmasını və zədələnmələrə qarşı daha davamlı qalmasını təmin edir.

Beyin bədənlə əlaqəni onurğa daxilində yerləşən sinirlər vasitəsilə qurduğu üçün sinir funksiyasını poza bilən onurğa xəstəlikləri bədənin müxtəlif nahiyələrində fərqli simptomlara səbəb ola bilər. Buna görə də belə vəziyyətlərə hər zaman ciddi yanaşmaq lazımdır.

Skolioz ilk dəfə diaqnoz edildikdə, müalicə planının düzgün hazırlanması üçün xəstəlik bir sıra mühüm xüsusiyyətlərə əsasən təsnif edilir.

Skoliozun mürəkkəb və proqressiv xarakter daşıması müalicə planının hər bir pasiyent üçün fərdiləşdirilməsini zəruri edir.

Skoliozun rəsmi diaqnozu rentgen müayinəsi olmadan qoyula bilməz. Rentgen görüntüsü onurğadakı anormal yan əyriliyin fəqərələrin fırlanması (rotasiya) ilə müşayiət olunduğunu təsdiqləməyə və Kobb bucağını (Cobb angle) ölçərək xəstəliyin şiddət dərəcəsini müəyyən etməyə imkan verir.

Xəstəliyin şiddəti məhz bu ölçüyə əsasən qiymətləndirilir. Bunun üçün əyriliyin zirvəsində (ən çox əyilmiş fəqərə səviyyəsində) yerləşən fəqərələrin yuxarı və aşağı hissələrindən xətlər çəkilir. Bu xətlərin yaratdığı bucaq dərəcə ilə ölçülür və Kobb bucağı adlanır.

Pasiyentin Kobb bucağı (Cobb angle) nə qədər böyük olarsa, skolioz bir o qədər ağır hesab olunur. Bu, onurğanın daha çox pozulmuş vəziyyətdə olduğunu və xəstəliyin müalicəsinin daha mürəkkəb olacağını göstərir.

Orta dərəcəli skolioz Kobb bucağının 25–40 dərəcə arasında olması ilə diaqnoz edilir.

Bu mərhələdə xəstəliyin əlamətləri daha aydın görünür, çünki onurğa əyriliyi artıq irəliləmiş olur. Duruş dəyişiklikləri daha qabarıq şəkildə özünü göstərir və bunlara çiyinlərin və ombaların qeyri-bərabər olması, qabırğa qövsündə çıxıntının yaranması və bel nahiyəsinin asimmetrik görünməsi daxildir.

Böyüklərdə müşahidə olunan skoliozun əsas simptomu adətən ağrıdır və bu, sinir strukturlarına və toxumalara təzyiq nəticəsində yaranır. Skolioz adətən boy artımı başa çatdıqdan sonra kompressiv xarakter aldığı üçün böyüklərdə müalicənin əsas istiqamətlərindən biri ağrının idarə olunmasıdır. Uşaqlarda isə bu problem adətən ön planda olmur və müalicənin əsas məqsədi xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almaqdır.

Müalicəyə nə qədər erkən başlanılarsa, nəticələr bir o qədər uğurlu ola bilər. Yüngül skolioz vaxtında və proaktiv şəkildə müalicə olunarsa, onun orta dərəcəli skolioza keçməsinin qarşısını almaq mümkündür. Eyni şəkildə, orta dərəcəli skoliozun erkən müalicəsi də ağır skoliozun yaratdığı çətinliklərdən pasiyenti qoruya bilər.

Heç bir müalicə üsulu tam zəmanət verməsə də, skoliozun vaxtında müalicə edilməməsi qiymətli müalicə vaxtının itirilməsinə səbəb ola bilər.

Duruş pozğunluqları ilə yanaşı, tarazlıq, koordinasiya və yerişdə dəyişikliklər də orta və ağır dərəcəli skoliozun xarakterik əlamətləri sırasındadır.

Səbəbləri

• Anadangəlmə skolioz – Onurğa sütununun düzgün formalaşmaması ilə əlaqədardır. Bu vəziyyət ana bətnində onurğa sümüklərinin qeyri-normal inkişafı nəticəsində yaranır. Anadangəlmə skolioz adətən erkən yaşlarda aşkar edilir və bəzən cərrahi müdaxilə tələb edə bilər. Bu növ skoliozun səbəbləri arasında fetal inkişaf dövründə genetik və ekoloji faktorların təsiri ola bilər.
• İdiopatik skolioz – Səbəbi tam məlum olmayan və əsasən yeniyetmələrdə rast gəlinən formadır. Bu, skoliozun ən geniş yayılmış növüdür və ümumiyyətlə 10-18 yaş arası uşaqlarda ortaya çıxır. Valideynlər adətən uşaqda çiyinlər arasında asimmetriya və ya qamət pozğunluğu müşahidə etdikdə bu problemi hiss edirlər. Araşdırmalara görə, idiopatik skoliozun irsi meyilliliklə əlaqəli olduğu ehtimal edilir, lakin dəqiq səbəblər hələ də tam müəyyən edilməyib.
• Neyromuskulyar skolioz – Sinir və ya əzələ sistemi problemləri ilə əlaqəlidir. Bu tip skolioz, serebral iflic, əzələ distrofiyası, spina bifida kimi nevroloji xəstəliklər nəticəsində yarana bilər. Sinir və əzələ funksiyalarındakı pozğunluqlar onurğa sütununun qeyri-normal şəkildə əyilməsinə səbəb olur. Neyromuskulyar skolioz adətən daha sürətlə inkişaf edir və digər növlərlə müqayisədə daha ciddi deformasiya yarada bilər. Müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və bəzən cərrahi müdaxilə qaçılmaz olur.
• Deqenerativ skolioz – Yaşlanma ilə əlaqədar onurğa sütununda dəyişikliklərin yaranması nəticəsində baş verir. Əsasən 40 yaşdan sonra rast gəlinir və onurğa disk və bağlarının zəifləməsi ilə əlaqədardır. Osteoporoz, artrit və ya digər degenerativ xəstəliklər onurğanın sabitliyini pozaraq əyriliyin yaranmasına səbəb ola bilər. Deqenerativ skolioz ağrılar və hərəkət məhdudiyyəti ilə müşayiət olunur və xəstənin həyat keyfiyyətinə mənfi təsir edə bilər. Bu tip skoliozda müalicə əsasən fizioterapiya, ağrıkəsici müalicə və bəzi hallarda cərrahi müdaxilə ilə həyata keçirilir.
• Skoliozun hər bir növü fərqli səbəblərdən qaynaqlansa da, erkən diaqnostika və müalicə onun inkişafının qarşısını almaq üçün vacibdir. Bakı Bərpa Mərkəzində peşəkar mütəxəssislər tərəfindən aparılan müayinə və fərdi müalicə yanaşmaları ilə skoliozun təsirlərini minimuma endirmək mümkündür.

Əlamətləri

Beldə, boyunda və ya çiyin səviyyəsində asimmetriya – Skoliozun ən əsas əlamətlərindən biri bədənin görünüşündəki dəyişikliklərdir. Çiyinlərdən birinin digərindən daha hündür olması, qolların bədənə nisbətən fərqli mövqedə dayanması, qabarıq bir kürək hissəsinin yaranması və ya omba səviyyəsində asimmetriya müşahidə oluna bilər. Bu əlamətlər xüsusilə irəliləmiş hallarda daha nəzərəçarpan olur.

Uzun müddət ayaqüstə qalmaqda çətinlik – Skoliozun təsiri ilə onurğa sütununun qeyri-normal əyilməsi bədənin balansını pozur. Bu, xüsusilə gün ərzində uzun müddət ayaqüstə işləyən və ya aktiv həyat tərzi sürən insanlarda yorğunluğa və diskomforta səbəb olur. Skoliozun dərəcəsi artdıqca, ayaqüstə dayanmaq və hərəkət etmək daha çətinləşə bilər.

Onurğa sütununun yanı əyilməsi – Skolioz zamanı onurğa sütunu normal vəziyyətindən kənara, yəni yan tərəfə əyilə bilər. Bu əyilmə bəzən açıq şəkildə nəzərə çarpmasa da, irəliləmiş hallarda gözlə görünən deformasiya yarana bilər. Xüsusilə öndən və ya arxadan baxıldıqda bədənin bir tərəfinin digərindən fərqli göründüyü müşahidə olunur. Skolioz irəlilədikcə əyrilik daha da dərinləşir və fiziki diskomfort artır.

Bel və ya onurğa ağrıları – Skoliozun ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biri də bel, boyun və onurğa sütunu boyunca yaranan ağrılardır. Ağrılar adətən uzun müddət oturaq vəziyyətdə qalmaq, ağır fiziki iş görmək və ya düzgün olmayan duruş səbəbilə şiddətlənə bilər. Ağrılar skoliozun ağırlıq dərəcəsinə görə dəyişir və bəzi hallarda sinirlərin sıxılması ilə nəticələnə bilər ki, bu da qollara və ayaqlara yayılan ağrılara səbəb olur.

Tənəffüs problemləri və yorğunluq – Ciddi hallarda, skolioz tənəffüs sisteminə təsir edərək nəfəs darlığı və yorğunluğa səbəb ola bilər. Bu, onurğa sütununun əyriliyi nəticəsində döş qəfəsinin sıxılması və ağciyərlərin normal genişlənməsinə mane olması ilə əlaqədardır. Xüsusilə böyük əyriliklər ürək və ağciyər funksiyalarına təsir edə bilər.

Hərəkət məhdudiyyəti – Onurğa sütununun əyriliyi bədənin elastikliyini və hərəkət qabiliyyətini məhdudlaşdıra bilər. Bəzi hallarda, xəstələr bədənlərini müəyyən istiqamətlərə rahat hərəkət etdirə bilmədiklərini hiss edirlər. Bu, gündəlik fəaliyyətlərdə çətinliklərə səbəb ola bilər.

Skoliozun əlamətləri fərqli insanlarda müxtəlif dərəcələrdə özünü göstərə bilər. Vaxtında diaqnostika və düzgün müalicə ilə bu problemlərin qarşısını almaq mümkündür. Bakı Bərpa Mərkəzində skoliozun erkən mərhələdə aşkarlanması və effektiv müalicəsi üçün müasir metodlar tətbiq edilir.

Diaqnoz

Skoliozun diaqnozu dəqiq və erkən mərhələdə qoyulması vacib olan bir prosesdir. Bu xəstəliyin müəyyən edilməsi üçün bir neçə kliniki və instrumental diaqnostika üsullarından istifadə edilir. Erkən diaqnostika skoliozun proqressiyasının qarşısını almağa və müalicə prosesinin daha effektiv aparılmasına kömək edir.

Vizual müayinə – Həkim xəstənin duruşunu və onurğasının vəziyyətini qiymətləndirir. Bu zaman xəstənin çiyinlərinin qeyri-bərabər olması, belin asimmetrik görünüşü və ya bədənin bir tərəfə əyilməsi kimi əlamətlər nəzərə çarpır. Adam testi (Adam’s Forward Bend Test) adlanan xüsusi test zamanı xəstə öndən əyilir və həkim onurğanın əyilmə dərəcəsini vizual olaraq yoxlayır.

Rentgen müayinəsi – Skoliozun dəqiq diaqnozunun qoyulması üçün ən çox istifadə edilən üsullardan biridir. Rentgen müayinəsi onurğa sütununun əyriliyinin dərəcəsini ölçməyə imkan verir. Cobb metodu vasitəsilə həkim skoliozun hansı dərəcədə olduğunu təyin edir.

Maqnit-rezonans tomoqrafiya (MRT) – Xüsusilə nevroloji problemlərlə əlaqəli skolioz hallarında istifadə edilir. MRT, onurğa beyninin və sinir uclarının vəziyyətini yoxlamağa imkan yaradır. Əgər skoliozun səbəbi neyromuskulyar problemlərlə əlaqəli olarsa, MRT müayinəsi vacib ola bilər.

Kompüter tomoqrafiyası (KT) – Onurğa sütununun strukturunu daha detallı şəkildə öyrənmək üçün istifadə olunur. KT müayinəsi adətən cərrahi müdaxilə tələb olunan hallarda və ya mürəkkəb skolioz formalarının qiymətləndirilməsi üçün tətbiq edilir.

Skolioz açısının ölçülməsi – Diaqnostika zamanı Cobb metodu ilə skoliozun əyrilik bucağı müəyyən edilir. Əgər əyrilik 10 dərəcədən azdırsa, bu, yüngül skolioz hesab olunur. 10-25 dərəcə arası hallarda xəstəyə müntəzəm nəzarət və fizioterapiya məsləhət görülür. 25-45 dərəcə arasında olan skolioz formalarında ortopedik korsetlər tətbiq oluna bilər. 45 dərəcədən yuxarı hallarda isə cərrahi müdaxilə tələb oluna bilər.

Erkən diaqnostika vacibdir – Skoliozun erkən mərhələdə aşkarlanması onun ağırlaşmasının qarşısını almağa imkan verir. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə onurğa inkişafda olduğu üçün mütəmadi yoxlanışlar və profilaktik müayinə tövsiyə edilir.

Bakı Bərpa Mərkəzində skoliozun diaqnostikası üçün müasir tibbi avadanlıqlardan istifadə edilir. Peşəkar ortopedlər və fizioterapevtlər tərəfindən aparılan dəqiq müayinə və fərdi yanaşma xəstələrin effektiv müalicəsini təmin edir.

Müalicəsi

1. Schroth məşqləri:

Skoliozun müalicəsində məşqlərin əhəmiyyəti geniş şəkildə tanınır. 3D Schroth məşqləri, onurğanın əyriliyini düzəltmək və yaxşılaşdırmaq üçün xüsusi hazırlanmış məşqlərdir. Bu məşqlər, onurğanın mövqeyini düzgün tutmağa, əzələləri balanslaşdırmağa və skoliozun irəliləməsini dayandırmağa kömək edir.

Bakı Bərpa Mərkəzində təcrübəli fizioterapevtlər və mütəxəssislər tərəfindən düzgün və şəxsə uyğun olaraq tətbiq olunan bu məşqlər, skoliozun müalicəsində effektiv nəticələr təmin edir.

2. Korsetlər və aksesuarlar:

Skolioz müalicəsinin başqa bir vacib hissəsi də korset istifadə etməkdir. Skoliozun irəliləməsinin qarşısını almaq üçün, xüsusilə 15-18 yaş arası uşaqlarda korset istifadə olunur. Bu korsetlər, onurğanın düzgün mövqeyini saxlamağa kömək edir və sümük inkişafını dayandırmağa çalışır.

Bakı Bərpa Mərkəzində, korsetlərin dizaynı, istehsalı və tətbiqi məsələlərində peşəkar yanaşmalar istifadə edilir. Hər bir pasiyent üçün şəxsən hazırlanan korsetlər, müalicə müddətində müntəzəm olaraq yoxlanılır və lazım olduqda düzəlişlər edilir.

3. Psixoloji dəstək və motivasiya:

Skoliozun müalicəsi yalnız fiziki yanaşmalarla məhdudlaşmır. Yeniyetmələrdə, müalicəyə qarşı müqavimət və motivasiya çatışmazlığı kimi psixoloji məsələlər də ortaya çıxa bilər. Bakı Bərpa Mərkəzində, bu çətinlikləri aşmaq üçün psixoloji dəstək təklif olunur. Mütəxəssislərimiz, yeniyetmələrə skoliozun müalicə prosesinin əhəmiyyətini başa salır və onları müalicəyə daha həvəsli hala gətirir.

Ailələrin rolu da bu mərhələdə önəmlidir. Uşaqların müalicəyə sadiq qalması, onların uğurlu müalicə nəticələri əldə etməsi üçün ailələrin motivasiyası mühüm amildir.

4. İntensiv müalicə:

Bakı Bərpa Mərkəzində skoliozlu xəstələr üçün xüsusi proqramlar təklif edilir. Burada, skoliozun erkən diaqnozunun qoyulması və müalicəyə başlanması üçün intensiv məşq seansları və bərpa prosesləri həyata keçirilir.

İlk müayinə və skoliometrik ölçmələrdən sonra, pasiyentlərə uyğun məşq proqramları hazırlanır. Həftəlik məşq seansları, ilk 6 ayda 10-20 seans təşkil edir, sonra isə mütəmadi olaraq seanslar keçirilir. Bu müalicə müddətində xəstələrin vəziyyəti daimi olaraq izlənir və müalicə proqramı uyğun şəkildə tənzimlənir.

5. Tibb xidmətləri və məsləhətlər:

Bakı Bərpa Mərkəzi, yalnız skolioz müalicəsi ilə məhdudlaşmır. Onurğa sağlamlığı ilə bağlı digər məsələlər də mütəxəssislər tərəfindən diqqətlə araşdırılır. Mərkəzə gələn hər bir xəstə üçün fərdi müalicə planı hazırlanır. Bu plan, fizioterapiya, məşq proqramları, korset istifadəsi və digər müalicə metodlarını birləşdirir.

Skoliozu erkən mərhələdə müalicə etmək və ya əməliyyata alternativ, daha təbii və az invaziv üsullardan istifadə etmək istəyən pasiyentlər üçün müasir konservativ müalicə metodları mövcuddur.

Bakı Bərpa Mərkəzi-də skoliozun konservativ müalicəsinə diaqnoz qoyulduqdan dərhal sonra başlanılır. Müalicənin əsas məqsədi xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almaq, onurğanın funksiyasını qorumaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini artırmaqdır.

Konservativ müalicə kompleks yanaşmaya əsaslanır. Dr. Kamil Eyvazov skoliozun müalicəsində hər pasiyentin yaşını, Kobb bucağını, onurğanın elastikliyini və xəstəliyin inkişaf mərhələsini nəzərə alaraq fərdi yanaşma tətbiq edir. Müalicə planına ehtiyac olduqda fizioterapiya, müalicəvi idman, manual terapiya, korset müalicəsi və cərrahi qiymətləndirmə daxil edilə bilər.

Skolioz onurğanın struktur pozğunluğu olduğu üçün müalicə də ilk növbədə həmin struktur dəyişikliklərinin aradan qaldırılmasına yönəldilir. Bu məqsədlə müxtəlif manual terapiya üsulları tətbiq olunaraq əyriliyin zirvəsində yerləşən daha çox əyilmiş fəqərələrin daha düzgün vəziyyətə gətirilməsi və əyriliyin azalması hədəflənir.

Əldə olunan struktur dəyişikliklərinin qorunması üçün fizioterapiya tətbiq edilir. Bu, onurğanı əhatə edən əzələlərin gücləndirilməsinə, dəstəyinin və sabitliyinin artırılmasına kömək edir.

Skolioz yalnız duruş pozğunluqları, hərəkət məhdudiyyəti və ağrı ilə məhdudlaşmır. Onurğadakı anormal əyrilik ətraf əzələləri müxtəlif istiqamətlərə çəkdiyi üçün əzələ balansının pozulmasına da səbəb ola bilər.

Skoliozun yaratdığı qeyri-bərabər qüvvələr yalnız onurğa, əzələlər və sinirlərə deyil, bütün bədənə təsir göstərə bilər. Onurğanın düzgün düzülməməsinin nəticələri baş nahiyəsindən ayaqlara qədər hiss oluna bilər.

Korreksiyaedici korsetlər onurğanın daha düzgün vəziyyətdə saxlanmasına kömək edir. Böyümə dövründə onurğa daha elastik olduğu üçün bu müalicə üsulu skelet inkişafı tam başa çatmamış pasiyentlərdə xüsusilə effektiv hesab olunur.

Son olaraq, skoliozun dərəcəsinin düzgün qiymətləndirilməsi müalicənin uğuru üçün əsas amillərdən biridir. Xəstəlik erkən mərhələdə aşkar edildikdə konservativ üsullarla onun irəliləməsinin qarşısını almaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini qorumaq mümkündür. Bakı Bərpa Mərkəzində ortoped-travmatoloq və onurğa cərrahı Dr. Kamil Eyvazov tərəfindən həyata keçirilən fərdi diaqnostika və müalicə yanaşmaları sayəsində hər bir pasiyentin vəziyyətinə uyğun ən optimal müalicə planı hazırlanır. Vaxtında müraciət etmək gələcəkdə daha mürəkkəb müalicələrə ehtiyacın azalmasına və onurğa sağlamlığının qorunmasına mühüm töhfə verə bilər.

Skoliozlu uşaqlar, yeniyetmələr üçün palçıq müalicəsi, piloidoterapiya müalicə metodunun istifadəsi sinir-əzələ oyanıqlılığı. Enerji təminatının normallaşdırılmasına, əzələlərdə qan dövranının artmasına, dayaq hərəkət sisteminin təkmilləşdirilmiş funksional imkanlarına kömək edir. Palçıq vannaları müalicəsi kursundan sonra (ən azı 10 prosedur) qamət pozğunluqlarının aradan qalxması. Asimmetriyanın azalması, kürək əzələlərin güc və dayanıqlığının artırmasına nail olmaq olur.

Maqnit terapiya

Maqnit terapiya təbii müalicə metodu hesab edilir. Belə ki, hər bir insan gündəlik olaraq planetimizin maqnit sahəsinin təsirinə məruz qalır. Bu metodun heç bir yan təsirləri yoxdur. Maqnit sahəsi qan dövranına müsbət təsir göstərir, zədələnmiş hüceyrələrin bərpasını sürətləndirir.

Laser terapiya

Bu üsul fizioterapiya elmində daha yeni olmasına rəğmən artıq böyük bir populyarlıq qazanıb. Laser şüasnın onurğaya təsiri ilə ağrıkəsici və iltibahəleyhinə effektə tez bir zamanda müvəffəq olmaq olar. Lazer terapiyası həmçinin zədəyə məruz qalmış onurğa sütununda yaranmış ödemin aradan qaldırılmasına, metabolizmə kömək edir. Bu xüsusiyyətlər həmçinin bel ağrısı ilə bir çox xəstəliklərin müalicəsində lazer terapiyasının istifadəsinə imkan verir. Osteoxondroz, skolioz, artroz, intervertebral yırtıq.

Korset

Əyrilik bucağı 20-40 dərəcə olan yeni yetmə dövründə olan xəstələrə tətbiq edilən müalicə metodudur. Nizamlı olaraq gün ərzində 16-20 saat korset taxılması gələcəkdə əməliyyat riskini azaldır. Anadangəlmə skoliozlarda korset məsləhət görülmür. Çünki bu skoliozlar, sərt, elastik olmayan əyriliklərdir. Bunlarda korset istifadəsi cilt yaralanmalarına, döş qəfəsi deformasiyalarına, ağciyər funksiyasınn pozulmasına səbəb ola bilər.

Skolioz – onurğa əyriliyi günümüzdə tez tez rastlaşdığımız dayaq-hərəkət sistemi xəstəliklərindən biridir. Uşaqlarda, gənclərdə daha çox görülməsinə baxmayaraq yaşlı insanlarda da osteoporoz və degenerasiya səbəbi ilə skolioz müşahidə edilir.

Normal onurğa sütununda fəqərələr öndən və arxadan baxılan zaman yuxarıdan aşağıya düz bir xətt üzərində uzanır. Yandan isə boyunda önə, döşdə arxaya və beldə önə, omada isə arxaya doğru normal əyriliyə malikdir.

TƏSNİFAT

Skoliozun formaları 2 böyük qrupda cəmləşdirilir: struktur və qeyri-struktur. Struktur formadan fərqli olaraq, qeyri-struktur skoliozda onurğanın yana doğru əyriliyi fəqərələrin davamlı patoloji rotasiyası ilə müşayiət olunmur.

Yaranma səbəblərinə əsasən qeyri-struktur skoliozların aşağıdakı formaları ayırd edilir:

Qamət skoliozu – qamət pozğunluğu ilə əlaqədar formalaşır. Önə əyildikdə və ya uzanıqlı vəziyyətdə rentgenoqrafiyada nəzərə çarpmır.

Reflektor skolioz– ağrı sindromu zamanı pasiyentin məcburu vəziyyət alması nəticəsində yaranır.

Kompensator skolioz– aşağı ətrafın qısalması ilə bağlı olur.

İsterik skolioz– psixogen mənşəli olur, nadir hallarda müşahidə edilir.

Əyilmə formasına görə «C» (1 qövs), «S» (2 qövs) və «Z» şəkilli (3 qövs) skoliozlar ayırd edilir. Sonuncu formaya nadir hallarda rast gəlinir.

Gediş xüsusiyyətinə görə proqressivləşən və proqressivləşməyən skoliozlar ayırd edilir.

Skolioz vaxtında müalicə olunmazsa fəqərəarası disklərin degenerativ distrofik dəyişikliklərinə, nəticədə döş qəfəsi və həzm traktı orqanlarının simpatik tənzimlənməsinin pozulmasına səbəb olur.

Bu skoliozun müalicəsində yeni metod olmasına rəğmən artıq pasientlərdə alınmış müsbət nəticəsinə görə öndə gedən metodlardan hesab edilir. FED metodu onurğanın 3D fiksasiya və tənzimlənən derotasiyaedici təzyiq göstərməsi vasitəsilə fəqərə sütununun deformasiyalarının müalicəsi üçün tətbiq olunur.

FED müalicə metodu tədricən fəqərənin deformasıyasını korreksiya edir.

Fəqərələrarası diskin fibroz halqasının patoloji liflərini reorientasiya edir.

Fəqərəarası və qabırğaarası mobilliyi (hərəkət həzmini) artırır.

“Concave” tərəfdə (onurğanın qabarmış hissəsinin əks tərəfi) fəqərəarası bərkidici strukturların deformasıyalarını stabilləşdirir (kapsula, bağlar və əzələlər)

“Concave” tərəfdə onurğanın düz, ortostatik vəziyyətini saxlamaq üçün proprioseptiv sistemini stimullaşdırır.

Müalicəvi massaj

Massaj vasitəsilə – kürək əzələlərinin tonusunu tənzimləmək, qan dövranını yaxşılaşdırmaq, ağrıları və yorğunluq hissini azaltmağa nail olmaq olur. Müalicəvi massaj proseduru kürək, boyun, büzdüm, bel və qarın əzələlərinə tətbiq olunur. Çalışmaq lazımdır ki, massaj xəstədə ağrı, diskomfort və ya narahatlığa səbəb olmasın.

Duş Şarko

Güclü su təzyiqi nəticəsində vücuda massaj effekti verir, bu təzyiqi onurğanın əyilmə olan tərəfə yönləndirsək, deformasiyanin getdikcə azaltmağa müvəffəq ola bilərik. Bu reabilitasion metod xüsusi kontrol altında aparılmalıdır, çünki güclü su təzyiqi pasientlərdə ağrı sindromuna səbəb ola bilər.

Skoliozun müalicəsində ən yayılmış və effektiv metod fizioterapiyadır. Müalicəvi idman və müxtəlif növ korsetlərin qamət düzlənməsində köməyi effektiv olsa da, müasir tibbin imkanları bununla məhdudlaşmır. Bu gün skoliozun müalicəsində fizioterapiyanın köməkçi metodlarının rolu əvəzolunmazdır. Onun köməkliyi ilə maddələr mübadiləsi və qan dövranının sürətlənməsi, toxumaların qanla təchizatının gücləndirilməsi, iltihabi proseslərin aradan qaldırılması və əzələ tonusunun artırılmasına (skolioz zamanı kürək əzələlərinin bir tərəfi daima gərgin və güclü,digər tərəf isə atrofiyaya uğradığından zəifləmiş) nail olmaq mümkündür. Fizioterapevtik müalicə və müalicəvi idman onurğa və əzələlərə düşən yükün doğru paylanmasına köməklik göstərir.

Skoliozda aşağıdakı fizioterapiya üsulları istifadə olunur: FED metodu, terapevtik müalicəvi masaj, elektroforez və fonoforez, Şarko duşu, onurğa sütunu traksiyası, maqnitoterapiya, lazer terapiyası, elektromiostimulyasiya, palçıq terapiyası, hidroterapiya, termoterapiya. Bəziləri universal şəkildə istifadə edilir, bəzilərində bir sıra əks göstərişlər var, buna görə də onların təyin edilməsi yalnız həkim tərəfindən seçilməlidir.

Korset müalicəsinin müvəffəq olmadığı hallarda cərrahi müalicə ən geniş yayılmış müalicə üsuludur.

Anadangəlmə və sindromik ağır skoliozlarda mütləq cərrahi müalicə aparılmalıdır. Anadangəlmə skolyozun erkən diaqnozu baxımından son dərəcə diqqətli olmalıdırlar. Ailələr körpənin boynunda, belində  hər hansı bir fərqlilik olduğunu görən kimi həkimə müraciət etməlidirlər. Erkən dövrdə əməliyyat edilən anadangəlmə skoliozun nəticəsi çox daha yaxşı olur.

Cərrahi müalicədə ən muasir metodlar istifadə edirik. Transpedikulyar vintləmə ilə skolioz hər 3 müstəvidə düzəldilir. Əməliyyat zamanı Neyromonitorizasiya istifadə edirik ki, bu da fəsadların qarşısını alır. Əməliyyatın 1 ay sonrası xəstələr normal həyat, iş fəaliyyətinə qayıdır. Əməliyyatdan sonra önə doğru əyilə bilir. Yerə düşmüş əşyaları götürə bilirlər. Qadın pasiyentlər əməliyyat sonrası hamilə qala və ana ola bilərlər. Bunda heç bir məhdudiyyət yoxdur.

Skolioz müalicəsinin müddəti, xəstənin yaşından, əyriliyin dərəcəsindən və müalicə prosesinə nə qədər riayət etdiyindən asılı olaraq dəyişir. Mərkəzdə həyata keçirilən müalicə metodları, xüsusilə müntəzəm məşqlər və korset istifadə edilməsi, skoliozun irəliləməsini dayandırmaq və hətta yaxşılaşdırmaq üçün kifayət qədər effektivdir.

Bakı Bərpa Mərkəzi, skoliozun müalicəsi üçün ən müasir yanaşmaları tətbiq edir. Schroth məşqləri, korsetlər, psixoloji dəstək və intensiv müalicə proqramları, uşağınızın skolioz müalicəsini daha uğurlu hala gətirmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Mərkəzimizdə sizin və uşağınızın sağlamlığı üçün ən yaxşı yanaşmalar və dəstək mövcuddur.

Bakı Bərpa Mərkəziskoliozun diaqnostika və müalicəsində peşəkar yanaşma təklif edir. Mərkəzdə:

• Fizioterapiya və reabilitasiya proqramları
• Individuallaşdırılmış terapevtik məşq proqramları
• Tibb avadanlıqları ilə korreksiya edici müalicə metodları
• Professional ortoped və fizioterapevtlərin nəzarəti altında bərpa proqramları təklif olunur.

Elektromiostimulyasiya

Elektromiostimulyasiya spinal sinirlərin pozulması nəticəsində tez-tez xəstələrdə əmələ gələn əzələ spazmlarını aradan qaldırmaq üçün istifadə edilən yararlı metodlardan biridir. Müəyyən elektrik impulslarının köməyi ilə hipertonus vəziyyətində olan sinir kökünün lokal sıxışması nəticəsində yaranan ağrı sindromunu aradan qaldırmaq mümkündür. Elektromiostimulyasiya proseduruna göstəriş yalnız skoliozlu xəstələr deyil, həm də osteoxondroz, spondilyoz, hətta fəqərələrarası disk yırtıqları da ola bilər.

Elektroforez

Bu fizioterapevtik metod qalvanik cərəyanın təsiri ilə iltihab və ağrı əleyhinə dərman vasitələrinin dəri vasitəsi ilə nüfuzunu sürətləndirir. Metodun effektivliyi müəyyən müalicəvi dərman maddələrin elektrik cərəyanının təsirində ionlaşmasına və 3 həftə müddətinə dərinin dərin təbəqələrinə daxil olma qabiliyyətidir. Bu metod vasitəsilə yerli olaraq yeridilmiş dərman preparatları orqanizmə toksik təsir göstərmir və hətta eyni zamanda bədənin müxtəlif hissələrinə müxtəlif dərmanlar yeridilməsi mümkün olur.

Fonoforez

Yerli ultrasəs təsir vasitəsilə skolioz nəticəsində deformasiyaya məruz qalmış nahiyyədə qan dövranı sürətlənir və yumşaq toxumalarda iltihab sindromunun aradan qalxmasına səbəb olur. Ultrasəsin köməyi ilə dəri vasitəsilə dərman preparatlarının yeridilməsi və bu səbəbdən də onurğa boyunca ağrının azaldılaraq tez bir zamanda aradan qaldırmağa nail olmaq mümkündür. Bu metod miorelaksant və ya ağrı kəsici preparatlardan istifadə ilə müqayisədə daha az əks təsirlər ilə xarakterizə olunur.

Termoterapiya

Termoterapiya və ya istilik terapiya – təbii və süni istilik mənbələrini özündə cəmləşdirən fizioterapevtik müalicə üsuludur. İstilik tətbiqinin xarakterindən asılı olaraq nəml istilik (yerli su hamam, duş, isti kompres, palçıq, torf, gil və s).

Quru istilik (istilik yastıqcıqlar, qum, parafin, ozokerit. Montan mum, quru hava və elektro hamam) növləri vardır. Termoterapiya prosedurları qan və limfa dövranının. Maddələr mübadələsi və metabolik proseslərin sürətləndirilməsi, bioloji aktiv maddələrin formalaşdırılması və regenerasiya prosesinin intensivləşdirilməsi. Toxumalardan məhsulların reabsorbsiyası prosesini yaxşılaşdırmağa yönəldir. Bütün bunlar da öz növbəsində iltihabəleyhinə, ağrıkəsici və antiseptik effektlərə malikdir

Yüngül skolioz Kobb bucağının 10–25 dərəcə arasında olması ilə diaqnoz edilir.

Onurğa əyriliyinin skolioz hesab edilməsi üçün onurğa yan istiqamətdə əyilməli, fəqərələrdə rotasiya (fırlanma) olmalı və Kobb bucağı ən azı 10 dərəcə təşkil etməlidir.

Skoliozun dərəcələri haqqında bilinməsi vacib olan əsas məqam odur ki, xəstəlik zamanla dəyişə və əksər hallarda irəliləyə bilər.

Skolioz hallarının böyük əksəriyyətində xəstəliyin ilk dəfə niyə yarandığı dəqiq məlum olmasa da, onun irəliləməsinə səbəb olan əsas amilin boy artımı olduğu məlumdur.

Skoliozun proqressivləşməsi onurğa əyriliyinin daha da böyüməsi deməkdir. Bu zaman onurğa daha sərt olur və əyriliyin korreksiyası çətinləşir. Məhz buna görə də müalicəyə xəstəlik hələ yüngül mərhələdə olarkən başlamaq daha üstün hesab edilir.

Lakin skolioz hallarının əksəriyyəti yalnız müəyyən qədər irəlilədikdən sonra aşkar edilir. Bu mərhələdə yüngül skoliozun çox vaxt nəzərə çarpmayan əlamətləri artıq orta və ağır skolioza xas daha aydın simptomlarla əvəz olunur.

Uşaqlarda skoliozun erkən əlamətləri əsasən duruş pozğunluqları ilə özünü göstərir. Bunlara çiyinlərin qeyri-bərabər görünməsi, bir kürək sümüyünün digərindən daha çox çıxıntılı olması və bir çiyinin digərindən daha yuxarı yerləşməsi daxildir. Lakin xəstəlik yüngül mərhələdə olduqda bu dəyişiklikləri müəyyən etmək çətin ola bilər.

Yüngül skoliozun erkən diaqnozunun bir çox üstünlükləri vardır. Bu mərhələdə xəstəlik ən yüngül vəziyyətdə olur və onurğa hələ yüksək elastikliyini qoruyur. Buna görə də aktiv müalicəyə başlamaq üçün ən əlverişli dövr məhz bu mərhələ hesab olunur.

Pasiyentlərin əksəriyyətinə isə diaqnoz orta dərəcəli skolioz mərhələsində qoyulur, çünki məhz bu zaman daha nəzərə çarpan simptomlar meydana çıxır.

Ağır skolioz Kobb bucağının (Cobb angle) 40 dərəcə və daha yüksək olması ilə diaqnoz edilir.

Skolioz ağır mərhələyə çatdıqda onun əlamətləri artıq açıq şəkildə görünür və diqqətdən yayınması çətin olur. Ənənəvi müalicə yanaşmasını seçən ağır skoliozlu pasiyentlərdə isə çox vaxt onurğa füzyon əməliyyatı (spinal fusion surgery) kimi invaziv cərrahi müdaxilə tövsiyə edilir.

Ağır skolioz hallarının müalicəsi daha mürəkkəbdir. Bunun səbəbi əyriliyin daha böyük olması, onurğanın daha çox fırlanması və sərtləşməsi, həmçinin xəstəliyin əhəmiyyətli dərəcədə irəliləmiş olmasıdır. Bu dəyişikliklər skoliozun təsirlərini daha davamlı edir və onların düzəldilməsini çətinləşdirir.

Onurğa füzyon əməliyyatı onurğanın uzunmüddətli möhkəmliyinə, funksiyasına və sağlamlığına təsir göstərir. Bu əməliyyatdan sonra onurğanın elastikliyi və hərəkət diapazonu azalır, əməliyyat nahiyəsində ağrı yarana bilər, həmçinin onurğa daha zəif və zədələnməyə daha meyilli ola bilər.

Hər pasiyentin cərrahi müalicəyə reaksiyası fərqli olsa da, füzyon edilmiş onurğa ömürlük həmin vəziyyətdə qalır. Onurğanı sabit saxlamaq üçün istifadə olunan metal çubuqlar və pedikulyar vintlər zamanla nasazlıq yarada bilər ki, bu da əlavə əməliyyatlara və artan risklərə səbəb ola bilər.

Bilinməsi vacib olan əsas məqam odur ki, skolioz ağır mərhələyə çatdıqdan sonra cərrahi olmayan müalicə üsullarının effektivliyi azalır. Lakin xəstəlik erkən mərhələdə aşkarlanıb proaktiv şəkildə müalicə olunduqda, skolioz yüksək dərəcədə nəzarət altına alına bilər və bir çox pasiyentdə cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranmır.

Skolioz xəstəliyi – onurğa sütununun əyriliyidir. Skolioz xəstəliyi xüsusən gənc və yeniyetmə yaşlarında özünü daha qabarıq büruzə verdiyindən bəzən insanlarda kompleks halına gəlir. Əyriliklər əsasən döş və bel nahiyələrində müșahidə olunur. Xəstəliyin proqressiv inkişafı onurğa sütununun və döş qəfəsinin nəzərə çarpacaq dərəcədə deformasiyasına gətirib çıxarır. Bu isə inkişaf edən orqanizmdə bir sıra orqan və sistemlərin patoloji dəyişikliklərinə səbəb olur.

Skolioz xəstəliyinin (əyilmə bucağı 10 dərəcədən artıq) ümumi yayılma tezliyi 2-3%, 6-14 yaşlı uşaqlar arasında 0.5%, 12-14 yaşlı yeniyetmələr arasında isə 1.2% təşkil edir. Yeniyetməlik dövrünün idiopatik skoliozu ən çox 10-14 yaş dövründə təsadüf edir. Xəstəlik oğlan uşaqlarına nisbətən qız uşaqlarında daha çox müşahidə olunur. İdiopatik skolioz adı bu günə qədər xəstəliyin əmələ gəlmə səbəbinin məlum olmamasına görə verilmişdir.

Bu xəstəlik zamanı əksər uşaqların heç bir şikayəti olmadığına görə, xəstəlik əsasən nəzərəçarpacaq deformasiya olduqda aşkar edilir.

Degenerativ skoliozda fəqərələr arasındaki disklərin və oynaqların çökməsi onurğada asimmetriya əmələ gətirir və bəzi hallarda bu sürüşməyə səbəb olur. Belə fəqərə sürüşmələri bir səviyyədən daha alt səviyyəyə doğru irəlilədikcə onurğa əyriliyi inkişaf edə bilər. Bu tip skolioz onurğanın bel nahiyəsində daha çox görülür.

Torakogenik skolioz:

Döş nahiyyəsində hər hansı bir xəstəlik və ya cərrahi əməliyyat nəticəsində yaranan onurğa əyriliyidir. Anadangəlmə ürək qüsurunu aradan qaldırmaq üçün aparılan cərrahi əməliyyatlar və eyni zamanda Limfoma kimi xərçəng xəstəliklərinin də zamanla böyüməsi onurğa sütununda asimmetriya yarada bilir.

Sindromik skolioz:

Sindrom bir neçə kliniki xüsusiyyətin birləşməsidir. Bu tip skolioz hər hansı bir sindrom xəstəliyinin bir hissəsi kimi ortaya çıxır və inkişaf edir:

Əzələ distrofiyası,

Poliomyelit,

Artrogripoz, Spina Bifida, Marfan sindromu və Ehlers-Danlos Sindromu

Neurofibromatoz

Klippel-Feil vs

Əzələ-sinir skoliozunda beyin, onurğa beynində və əzələ sisteminin problemləri nəticəsində əmələ gələn nizamsız bir onurğa əyriliyidir. Sinir və əzələlər onurğa və bədən tarazlığını (balansını) qoruya bilmir. Sinir-əzələ əyrilikləri tez-tez çanaq asimmetriyası ilə əlaqələndirilir, bu vəziyyətdə uşağın  çanağının bir tərəfi digərindən daha yüksək olur. Belə xəstələrdə bədən inkişaf etdikcə yetkin yaşa doğru əyrilik artımı davam edir. Oturaq həyat keçirən və yeriyə bilməyən xəstələrdə isə skolioz daha ciddi vəziyyət alır. Sinir-Əzələ skoliozunun ən çox görüldüyü xəstəliklər:

Beyin İflici (CP)

Onurğa Əzələ Atrofiyası (SMA)

Angelman sindromu

Arnold-Chiari malformasiyası. Sirenks və ya onurğa beyni travması