Kifoz

Kifoz onurğanın döş nahiyəsinin yandan baxdıqda normadan artıq arxaya doğru əyilməsidir. Müəyyən dərəcədə kifoz hər kəsdə var və normaldır — döş onurğasının təbii əyriliyi 20–45 dərəcə arasında olur. Bu bucaq 45 dərəcədən çox olduqda artıq patoloji kifozdan danışılır: kürək gözlə görünəcək qədər donqarlaşır, çiyinlər önə düşür, baş bədənin ön xəttindən qabağa çıxır.

Problem yalnız görünüşlə bitmir. Artmış əyrilik döş qəfəsinin həcmini azaldır, çiyin və boyun əzələlərini davamlı gərginlikdə saxlayır, ağır hallarda tənəffüsü çətinləşdirir.

Növləri

Postural kifoz. Ən çox yayılan formadır və yeniyetməlik dövründə formalaşır. Uzun oturaq iş, telefon və noutbuk qarşısında əyilmiş duruş kürək əzələlərini uzadır, döş əzələlərini qısaldır. Fəqərələrin özü sağlamdır — əyrilik əzələ balansının pozulmasından yaranır. Buna görə pasiyent şüurlu şəkildə düzəldikdə əyrilik azalır. Bu, müalicəyə ən yaxşı cavab verən formadır.

Scheuermann kifozu. Fəqərələrin ön hissəsi arxa hissəsindən yavaş inkişaf edir və fəqərə paz formasını alır. Nəticədə əyrilik sərtləşir və şüurlu düzəlmə ilə aradan qalxmır. Adətən 10–15 yaşda aşkarlanır, oğlanlarda daha çox rast gəlinir. Fəaliyyət zamanı və uzun oturuşdan sonra ağrı verə bilər.

Anadangəlmə kifoz. Onurğa bətndaxili inkişaf zamanı düzgün formalaşmır. Uşaq böyüdükcə əyrilik arta bilər, buna görə erkən ortopedik nəzarət vacibdir.

Yaşla bağlı (senil) kifoz. Osteoporoz fonunda fəqərələr öz çəkisi altında öndən çökür və əyrilik tədricən artır. 60 yaşdan sonra qadınlarda daha çox müşahidə olunur.

Servikal kifoz (hərbi boyun). Boyun onurğasının təbii arxa əyriliyi itir və ya tərsinə çevrilir. Çox vaxt boyun ağrıları və baş ağrısı ilə birlikdə gedir.

Səbəbləri

• Uzunmüddətli əyilmiş duruş — oturaq iş, ekran qarşısında əyilmə, ağır çanta
• Kürək və gövdə əzələlərinin zəifliyi, döş əzələlərinin qısalması
• Yeniyetməlik dövründə sürətli boy artımı fonunda əzələ korsetinin geridə qalması
• Scheuermann xəstəliyi — fəqərələrin paz şəklində formalaşması
• Osteoporoz və fəqərələrin kompression sınıqları
• Anadangəlmə inkişaf qüsurları
• Onurğa əməliyyatları və travmalardan sonrakı deformasiyalar
• Nevroloji xəstəliklərdə gövdə əzələlərinin nəzarətinin pozulması

Əlamətləri

• Kürəyin yandan baxdıqda gözlə görünən donqarlığı
• Çiyinlərin önə və içəri dönməsi, başın önə çıxması
• Kürəkarası nahiyədə davamlı yorğunluq və ağrı
• Gün sonuna doğru artan boyun və çiyin gərginliyi
• Uzun oturuşdan sonra düzəlməkdə çətinlik
• Bud arxası (hamstrinq) əzələlərinin qısalması
• Ağır hallarda dərin nəfəs almada çətinlik və tez yorulma
• Sinir sıxılması olarsa əl və barmaqlarda keyimə

Vacib fərq: postural kifozda pasiyent «düz dur» deyildikdə əyriliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilir. Scheuermann kifozunda isə əyrilik sərtdir və düzəlmir. Bu sadə müşahidə həkimə ilk istiqaməti verir.

Diaqnoz

Müayinə duruşun yandan qiymətləndirilməsi ilə başlayır. Adams testində pasiyent önə əyilir — bu zaman kürəkdə kəskin təpəcik görünürsə struktur deformasiya ehtimalı yüksəkdir.

Dəqiq ölçü üçün yandan çəkilmiş onurğa rentgeni aparılır və Cobb bucağı hesablanır. 45 dərəcədən yuxarı bucaq patoloji sayılır; 70–75 dərəcədən yuxarı hallarda cərrahi variant müzakirə olunur. Fəqərələrin paz forması Scheuermann kifozunu təsdiqləyir.

Sinir simptomları varsa MRT, yaşlı pasiyentlərdə isə sümük sıxlığı ölçüsü (densitometriya) əlavə olunur.

Müalicəsi

Müalicə tipdən, bucaqdan və pasiyentin yaşından asılıdır. Uşaq və yeniyetmələrdə sümük böyüməsi davam etdiyi üçün korreksiya imkanı daha genişdir.

Məşq terapiyası — əsas üsul. Postural kifozun müalicəsi demək olar tamamilə müalicəvi idman terapiyası üzərində qurulur: kürək və gövdə ekstensorları gücləndirilir, döş və bud-bükücü əzələləri uzadılır, düzgün duruş vərdişi yenidən öyrədilir. Nəticə seansların sayından çox, ardıcıllığından asılıdır.

Manual üsullar və fizioterapiya. Müalicəvi masaj qısalmış əzələləri yumşaldır, maqnitoterapiya və lazer terapiyası ağrı və iltihabı azaldır. Bunlar məşq üçün şərait yaradır, məşqi əvəz etmir.

Qəfəs terapiyası. Spider sistemi pasiyenti dəstəkləyərək gövdəni düzgün mövqedə saxlamağa imkan verir — zəif əzələ korseti olan pasiyentlərdə hərəkəti öyrənmək asanlaşır.

Kinezioteyping. Elastik lent gün ərzində düzgün duruşu xatırladır. Müstəqil müalicə deyil, məşq proqramını tamamlayır.

Korset. Böyümə dövründə olan yeniyetmələrdə, Cobb bucağı 55–70 dərəcə arasında olan Scheuermann kifozunda tətbiq oluna bilər. Korset əyriliyi «düzəltmir» — böyümə tamamlanana qədər artmasının qarşısını alır. Böyüklərdə əyriliyi azaltmır.

Cərrahi müalicə. Nadir hallarda lazım olur: bucaq 70–75 dərəcədən çox olduqda, nevroloji simptomlar və ya tənəffüs məhdudiyyəti yarandıqda, konservativ müalicə uzun müddət nəticə vermədikdə. Ətraflı: onurğa cərrahiyyəsi.

Bakı Bərpa Mərkəzində müalicə

İlk qəbulda duruş qiymətləndirilir, hərəkət həcmi və əzələ balansı ölçülür, mövcud rentgen nəticələri dəyərləndirilir. Bundan sonra sizin üçün seans sayı, üsulların ardıcıllığı və ev tapşırıqları müəyyən edilir.

Proqram adətən həftədə 2–3 seansdan ibarət olur. Hər 5 seansdan sonra duruş yenidən ölçülür və plan lazım gəldikdə dəyişdirilir. Uzunmüddətli və ya əməliyyatdan sonrakı hallarda 20 yataqlı stasionarımızda qalmaq mümkündür.

Profilaktika və gündəlik tövsiyələr

• İş masasında ekranın yuxarı kənarı göz səviyyəsində olsun
• Hər 45 dəqiqədən bir ayağa qalxıb 1–2 dəqiqə hərəkət edin
• Çantanı bir çiyində daşımayın — bel çantasına üstünlük verin
• Yataq döşəyi həddindən artıq yumşaq olmasın
• Həftədə ən azı iki dəfə kürək əzələlərini gücləndirən məşq edin
• Uşağınızın duruşunu izləyin — yeniyetməlikdə erkən müdaxilə ən effektli dövrdür
• 50 yaşdan sonra sümük sıxlığını mütəmadi yoxlatdırın

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

• Kürəkdəki əyrilik gözlə görünürsə və ya artırsa
• Kürəkarası ağrı iki həftədən çox davam edirsə
• Uşağınızın duruşunda asimmetriya görürsünüzsə
• Əl və barmaqlarda keyimə, güc itkisi varsa
• Dərin nəfəs almaq çətinləşibsə
• Boyunuz son illərdə nəzərəçarpacaq qədər qısalıbsa