Serebral iflic (SP)

Serebral Palsi (SP) beyin inkişafının pozulması ilə əlaqəli olan, bədənin hərəkət qabiliyyətini təsir edən xroniki nevroloji bir vəziyyətdir. Bu xəstəlik adətən doğuşdan əvvəl, doğuş zamanı və ya doğuşdan sonrakı erkən dövrdə beyində meydana gələn zədələnmə və ya inkişaf pozğunluğu nəticəsində yaranır. SP əsasən uşaqlıq dövründə ortaya çıxır və xəstəliyin ağırlıq dərəcəsindən asılı olaraq fərqli klinik əlamətlərlə müşahidə olunur.

Serebral palsinin əsas xüsusiyyətlərindən biri motor funksiyaların pozulmasıdır. Bu, uşaqların əzələlərini düzgün idarə edə bilməməsinə, hərəkətlərinin koordinasiya olunmamasına və əzələ tonusunun normadan kənar olmasına səbəb olur. Xəstəliyin ən çox rast gəlinən formalarından biri spastik serebral palsidir ki, bu da əzələlərin həddindən artıq gərgin (spastik) olması ilə xarakterizə olunur. Nəticədə uşaqların hərəkətləri məhdudlaşır, əl və ayaqlarda sərtlik, qeyri-iradi əzələ yığılmaları və qeyri-sabit duruş müşahidə edilir.

Bundan əlavə, serebral palsi təkcə motor funksiyalarına deyil, eyni zamanda digər sinir sistemi funksiyalarına da təsir göstərə bilər. Bəzi uşaqlarda intellektual gerilik, nitq və danışıq pozğunluqları, qavrama və öyrənmə çətinlikləri, görmə və eşitmə problemləri də müşahidə oluna bilər. Əlavə olaraq, SP-li uşaqlarda epileptik tutmalar, davranış problemləri, diqqət çatışmazlığı və hətta emosional pozğunluqlar kimi əlavə nevroloji və psixoloji problemlər də yarana bilər.

Serebral palsi irəliləyici bir xəstəlik olmasa da, xəstəliyin simptomları zamanla dəyişə bilər. Uşağın inkişafına və alınan reabilitasiyaxidmətlərinə bağlı olaraq bəzi hallarda motor funksiyalarda yaxşılaşma müşahidə oluna bilər, lakin müalicə olunmadıqda vəziyyət ağırlaşa və əlavə ortopedik problemlər yarana bilər. Məhz bu səbəbdən erkən diaqnostika və müvafiq reabilitasiya tədbirləri serebral palsi xəstələrinin həyat keyfiyyətinin artırılmasında mühüm rol oynayır.

Spastik İflic və Onun Xüsusiyyətləri Spastik iflic, serebral palsinin ən yaygın növlərindən biridir və əsasən əzələ tonusunun yüksək olması ilə xarakterizə olunur. Bu, əzələlərin sıxılmasına səbəb olur, bu da uşaqların bədənlərinin sərt və hərəkətsiz olmasına gətirib çıxarır. Spastik iflicdən əziyyət çəkən uşaqların əlləri və ayaqları tez-tez bükülür, bu da onların hərəkətini çətinləşdirir.

Uşaq Serebral İflici nədir? Uşaq serebral iflici beynin inkişaf dövründə meydana gələn və əsasən motor funksiyalarına təsir edən nevroloji bir xəstəlikdir. Bu xəstəlik əzələlərin idarəsini, hərəkət koordinasiyasını və bədən duruşunu pozur. Bu beynin müəyyən hissələrinin zədələnməsi nəticəsində yaranır və uşaqda hərəkət məhdudiyyətləri, əzələ spazmaları və tarazlıq problemləri ilə müşayiət olunur.

Bu xəstəlik dölün ana bətnində olduğu dövrdə, doğuş zamanı və ya doğuşdan sonra müxtəlif amillərin təsiri ilə formalaşa bilər. Ana hamiləlik dövründə ciddi infeksiyalara məruz qaldıqda, genetik faktorlar və ya oksigen çatışmazlığı olduğu hallarda beyinin inkişafı pozula bilər. Doğuş zamanı baş verən travmalar, doğuşun çətin və uzun sürməsi, vaxtından əvvəl və ya az çəki ilə doğulma kimi hallar da serebral iflicin yaranmasına səbəb ola bilər. Doğuşdan sonra isə baş beyin iltihabı (meningit), ciddi travmalar və qan dövranı problemləri Uşaq Serebral İflicinə gətirib çıxara bilər.

Onun dərəcəsi və simptomları beynin hansı hissələrinin zədələnməsindən asılı olaraq dəyişə bilər. Bəzi hallarda xəstəlik yüngül formada özünü göstərsə də, daha ağır hallarda uşağın tam hərəkət qabiliyyəti məhdudlaşa və gündəlik fəaliyyətini yerinə yetirməsi çətinləşə bilər. Bu səbəbdən erkən diaqnoz və müalicə olduqca vacibdir.

Serebral iflic (CP) nədir?

Uşaqlarda müxtəlif səbəblərdən beynin zədələnməsi və ya inkişaf pozğunluğu səbəbiylə ortaya çıxan bir hərəkət sistemi xəstəliyidir.

Əzələlərdə qeyri-iradi bükülmə, zəiflik, koordinasiya və nəzarət pozğunluğu ilə irəliləyir. Serebral iflicin simptomları beynin zədələnmə dərəcəsindən asılı olaraq sıxılma, gərilmə və əzələlərdə zəiflik kimi çox yüngül simptomlardan tutmuş gəzə bilməmək,yuxarı və aşağı ətrafları istifadə edə bilməmək kimi ağır formalara qədər dəyişir.

Serebral iflicin səbəbləri

• Prenatal (doğum öncəsi) səbəblər (75%): Genetik xəstəliklər, hamiləlik dövründə ananın metabolik və yoluxucu xəstəlikləri
• Doğuş zamanı (15%): Doğuş zamanı uzun müddətli oksigensiz qalma və ya gec doğuş kimi travmalara bağlı
• Doğuşdan sonrakı səbəblər (10%): sarılıq, travma və s.

Uşaq serebral iflici, adətən erkən uşaq yaşlarında başlayan və hərəki pozğunluqlarla – iflic, əzələ zəifliyi, hərəkət koordinasiyasının pozulması və qeyri iradi hərəkətlərlə təzahür olan, baş beynin zədələnməsinin dərəcəsindən asılı olaraq çox yüngül hallardan tutmuş ta əlilliyə gədər gətirib çıxaran bir xəstəlikdir.

Bəzən uşaq serebral iflic epileptik tutmalar, psixi inkişafın ləngiməsi qavrama və öyrənmə çətinlikləri ilə müşayət ola bilər. Uşaq serebral iflici zamanı görmə, eşitmə, nitq, zəka da pozulmuş ola bilər. Uşaq serebral iflic olan uşaqlar çox vaxt ağıldan kəm təsəvuru yaratsalarda bu həmişə belə olmur.

Səbəbləri

Uşaq serebral iflic adətən uşağın ana bətnində, doğuş zamanı və ya bilavasitə doğuşdan sonra baş beynin travması və ya zədələnməsi nəticəsində yaranır. Baş beyinin zədələnməsi hamiləlik dövründə infeksiyalar, preeklampsiya, uşaq ana arasında rezus konflikt, vaxtından qabaq doğuş və uşağın asfiksiyası nəticəsində ola bilər. Doğuşdan sonra isə uşağın keçirtdiyi travma və infeksiyalar uşaq serebral iflicinə gətirib çıxara bilər.

Formaları:

Uşaq serebral iflicin klassifikasiyası hərəki pozuntuların xarakterinə və yayılmasına əsasən aparılır.

5 növ hərəki pozuntu ayırd olunur.

• Spastiklik – əzələ tonusunun artması, bu hərəkət təkrarlanan zamanı azalır.
• Ataksiya – tez-tez yıxılma ilə müşayət olan müvazinət pozulması.
• Rigidlik – əzələlərin bərk və gərgin vəziyyətdə olması.
• Atetoz – daimi qeyri-iradi hərəkətlər
• Tremor – ətrafların əsməsi

Lakalizasiya görə uşaq serebral iflicin 4 forması seçilir:

• Monoplegiya -1 əlin və ya qolun zədələnməsi
• Hemiplegiya bədənin bir tərəfində həm qol, həm də ayağın zədələnməsi
• Displegiyaya 2 qolun ya 2 ayagın zədələnməsi
• Kvadroplegiya -hər iki qolun və ayağın tam və ya hissəvi zədələnməsi

Müalicə: Uşaq serebral iflicin müalicəsi erkən dövrdə başlamalı və ömür boyu davam etməlidir. Uşaq həkimi, uşaq nevropatoloqu, müalicəvi idman həkimi və fizioterapevt, loqoped, psixoloq, ortoped və başqa mütəxəssislər birgə çalışaraq, belə xəstələri sözün əsl mənasında ayaga qaldırmalıdırlar.

Əsas müalicə fiziki və psixi funksiyaların məşqi yolu ilə nevroloji defektin azalmasına yönəlir. Məqsəd müalicəvi idman, fizioterapiya, massaj vasitəsi ilə uşağın hərəkəti aktivliyini onun imkanları daxilində maksimal dərəcəyə çatdırmaqdır. Körpənin beyni çox plastikdir və gərgin, davamlı reabilitasiya apardıqda hətta ağır formalı serebral iflici olan uşaqlar belə gözəl nəticələr göstərə bilər.

Bakı Bərpa Mərkəzində Serebral iflic xəstəliyinin müalicəsi üçün bütün növ fizioterapiya üsulları mövcuddur. Mərkəzimizdə yerli və xarici mütəxəssislər tərəfindən onurğa sütunu müayinəsi və müalicəsi həyata keçirilir.

Əlamətləri

Simptomlar fərqli xəstələrdə olduğu kimi, hər bir xəstədə müxtəlif görülür. Əzələdə ortaya çıxan disfunksiyanın hansı əzələ qrupunda və hansı növdə olmasına görə sinifləndirilir.

Serebral İflic formaları

• Əzələnin funksiya pozğunluğuna görə:
• Spastik – ən çox rastlanan formadır. Əsasən əzələlərin aktiv və ya passiv olaraq hərəkəti zamanı gərilmə və tonus artımı müşahidə olunur.
• Ataksik – tez-tez yıxılma ilə müşayət olan müvazinət pozulması.
• Rigidlik – əzələlərin sərt və gərgin vəziyyətdə olması.
• Atetoz – daimi qeyri-iradi hərəkətlər
• Əzələlərin tutulma yerinə görə:
• Hemiplegia: Simptomlar bir bədənin sağ və ya sol tərəfində görünür
• Diplegia: Simptomlar bədənin ya hər iki qolunda və ya hər iki ayağında görünür
• Quadriplegia: Simptomlar hər iki qollarda və ayaqlarda görünür.
• Monoplegia: Simptomlar bir əl və ya bir ayaqda görünür.

Bununla yanaşı hərəkət sisteminin əsas simptomlarına əlavə olaraq eşitmə və danışma problemləri, görmə pozğunluğu, hiss-qavrayış problemləri, zehni geriləmə, udma-qidalanma çətinliyi, qəbizlik, epileptik tutma, ortopedik problemlər də ola bilər.

Serebral iflic və Fizioterapiya və Reabilitasiya

Serebral iflic bir ömür boyu davam edən bir xəstəlik olduğu üçün reabilitasiya prosesi də sistemli və səbirli yanaşma tələb edir. Reabilitasiyanın hədəfi uşağın inkişaf mərhələlərini dəstəkləmək və mövcud potensialından maksimum istifadə etmək, gündəlik həyatda müstəqil olmasını təmin etməkdir. Aktivlik dərəcəsinə və növünə görə hər bir xəstə üçün ayrıca bir proqram tərtib olunur. Bununla birlikdə, magnitoterapiya, lazer terapiyası, miostimulyasiya, duruş hərəkətləri, gücləndirmə, birgə hərəkət və gəzinti hərəkətləri, nəfəs məşqləri, peşə terapiyası, balans koordinasiya məşqləri, müvafiq fizioterapiya tətbiqetmələrindən əlavə xüsusi neyrofizioloji məşq üsullarından da istifadə olunur.

Müalicəsi

Serebral palsi reabilitasiyasıxəstəliyin təsirlərini yüngülləşdirmək, funksiyaları bərpa etmək və uşaqların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır. Reabilitasiya prosesi multidisiplinar yanaşma ilə həyata keçirilir və aşağıdakı istiqamətləri əhatə edir:

• Fiziki reabilitasiya: Bu, əzələlərin gücləndirilməsi və hərəkət qabiliyyətinin artırılması üçün fiziki terapiyanı əhatə edir. Mütəxəssislər, uşaqların hərəkət sferalarını genişləndirmək və əzələlərin tonusunu tənzimləmək üçün fərdi məşqlər və təlimlər təyin edir.
• Əl və ayaq bacarıqlarının inkişafı: Spastik iflicli uşaqlarda əl və ayaq funksiyalarının inkişafı mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu, uşaqların gündəlik həyatda müstəqil olmalarını təmin etmək üçün mühüm addım hesab olunur.
• Danışıq və ünsiyyət bacarıqları: Bəzi serebral palsi xəstələrində danışıq problemləri də ola bilər. Onların danışıq və ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün xüsusi terapiya proqramları tətbiq edilir.
• Psixoloji və sosial dəstək: Uşaqların psixoloji vəziyyətləri də reabilitasiya prosesində böyük rol oynayır. Psixoloji dəstək və sosial bacarıqların artırılması, uşaqların özünə inamını və cəmiyyətə inteqrasiyasını gücləndirir.

Bakı Bərpa Mərkəziserebral palsi (SP) xəstələrinə geniş spektrli reabilitasiya xidmətləri təqdim edən ixtisaslaşmış tibb müəssisəsidir. Mərkəz, SP-li uşaqların fiziki, psixoloji və sosial inkişafını dəstəkləyən kompleks müalicə və reabilitasiya proqramları ilə fəaliyyət göstərir. Burada çalışan peşəkar həkimlər, fizioterapevtlər, loqopedlər, psixoloqlar və digər mütəxəssislər hər bir uşağın fərdi ehtiyaclarını nəzərə alaraq müalicə planı hazırlayır və onların həyat keyfiyyətini yüksəltməyi qarşısına məqsəd qoyur.

Bakı Bərpa Mərkəzində tətbiq olunan müalicə və reabilitasiya metodları SP-li uşaqların hərəkət qabiliyyətinin yaxşılaşdırılması, gündəlik fəaliyyətlərdə müstəqillik səviyyələrinin artırılması və sosial adaptasiyalarının dəstəklənməsi üçün xüsusi olaraq hazırlanmışdır.

Mərkəzdə aşağıdakı əsas reabilitasiya xidmətləri təqdim olunur:

Uşaq Serebral İflicinin tam müalicəsi mümkün olmasa da, erkən müdaxilə və düzgün terapiya ilə uşağın həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür.

• Fizioterapiya: Əzələ gücünü artırmaq və hərəkət qabiliyyətini inkişaf etdirmək üçün tətbiq edilir.
• Loqopedik terapiya: Danışıq və ünsiyyət bacarıqlarını gücləndirmək üçün xüsusi məşqlər keçirilir.
• Dərman müalicəsi: Əzələ spazmlarını azaltmaq və ağrıları nəzarət altına almaq üçün istifadə olunur.
• Cərrahi müdaxilə: Ağır hallarda ortopedik və ya nevroloji cərrahiyyə üsulları tətbiq edilə bilər.
• Psixoloji dəstək: Uşaq Serebral İflicindən əziyyət çəkən uşaqlar və onların ailələri üçün psixoloji dəstək və sosial reabilitasiya vacibdir.

Bakı Bərpa Mərkəziuşaq serebral iflicindən əziyyət çəkən uşaqlar üçün geniş reabilitasiya xidmətləri təklif edir. Mərkəzimizdə:

• Peşəkar fizioterapevtlər və loqopedlər tərəfindən fərdi və qrup şəklində müalicə proqramları
• Müasir texnologiyalardan istifadə edilən reabilitasiya metodları
• Valideynlər üçün məsləhət və psixoloji dəstək proqramları təqdim edilir.

Əgər övladınızda uşaq serebral iflici diaqnozu qoyulubsa, erkən reabilitasiyaya başlamaq üçün Bakı Bərpa Mərkəzinə müraciət edə bilərsiniz. Daha ətraflı məlumat üçün bizimlə əlaqə saxlayın!

Fiziki terapiya serebral palsi xəstələrinin reabilitasiyasında əsas rol oynayır. Bu terapiyanın məqsədi əzələ gücünü artırmaq, hərəkət diapazonunu genişləndirmək, duruşu düzəltmək və balansı yaxşılaşdırmaqdır. Bakı Bərpa Mərkəzində tətbiq olunan fiziki terapiya proqramları:

• Fərdi və qrup şəklində keçirilən müalicəvi idman məşqləri
• Əzələ tonusunun normallaşdırılması üçün xüsusi təlimlər
• Yerişin düzəldilməsi və hərəkət koordinasiyasının inkişafı üçün motor məşqlər
• Su terapiyası (hidroterapiya) ilə əzələlərin rahatladılması və hərəkət imkanlarının artırılması

Serebral palsi yalnız fiziki deyil, eyni zamanda psixoloji və emosional problemlərlə də müşayiət oluna bilər. Bu səbəbdən Bakı Bərpa Mərkəzində psixoloji və sosial reabilitasiya proqramları da həyata keçirilir.

• Uşaqların özünəinamını artırmaq üçün fərdi və qrup terapiyaları
• Ailələr üçün psixoloji dəstək proqramları və təlimlər
• Sosial adaptasiya və cəmiyyətə inteqrasiya proqramları
• Xüsusi təhsil və sosial bacarıq inkişaf etdirən təlimlər

SP-li uşaqlarda əl və ayaq funksiyalarının inkişaf etdirilməsi, onların gündəlik həyatda daha müstəqil olmasına kömək edir. Mərkəzdə bu istiqamətdə tətbiq edilən proqramlar aşağıdakılardır:

• Ortopedik reabilitasiya və gəzinti yardımı (ağır hallarda köməkçi cihazlardan istifadə)
• Manual terapiya və refleksoloji məşqlər
• Əl-göz koordinasiyasını inkişaf etdirən məşqlər və terapiya vasitələri
• Xüsusi ergoterapiya məşqləri vasitəsilə uşaqların gündəlik bacarıqlarının artırılması

5. Uşaqların sosial bacarıqlarının inkişafı

SP-li uşaqların cəmiyyətə uğurlu inteqrasiyası üçün sosial bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi vacibdir. Bakı Bərpa Mərkəzi bu istiqamətdə aşağıdakı xidmətləri təqdim edir:

• Sosial oyunlar və qrup məşğələləri vasitəsilə ünsiyyət bacarıqlarının inkişafı
• Xüsusi təhsil proqramları və məktəbəqədər hazırlıq dərsləri
• Sosial və mədəni tədbirlərdə iştirakın təşviq edilməsi
• Uşaqların gündəlik həyatda öz ehtiyaclarını qarşılaya bilmələri üçün fərdi inkişaf planlarının tərtib olunması

Serebral palsi həyatın erkən dövründə baş verən, amma düzgün reabilitasiya ilə çox yaxşı idarə oluna bilən bir vəziyyətdir. Bakı Bərpa Mərkəzi bu uşaqların həyat keyfiyyətini artırmaq və onların cəmiyyətə uğurla inteqrasiyasını təmin etmək məqsədi ilə geniş və effektiv reabilitasiya proqramları təklif edir. Uşaqların inkişafına müsbət təsir göstərmək üçün əzmkarlıq və mütəmadi terapiya çox önəmlidir.

Bəzi serebral palsi xəstələrində danışıq və ünsiyyət bacarıqları zəif inkişaf edir. Bu səbəbdən Bakı Bərpa Mərkəzində nitq inkişafını dəstəkləyən xüsusi terapiya proqramları həyata keçirilir:

• Danışıq aparatının (dil, dodaq, çənə əzələləri) funksional inkişafı üçün məşqlər
• Səs və tənəffüs terapiyası
• Alternativ ünsiyyət metodlarının tətbiqi (jestlər, mimikalar, xüsusi cihazlar və proqramlar vasitəsilə)
• Ailələrə məsləhətlər və evdə edilə biləcək məşqlərin təşkili

Diaqnozun qoyulması üçün bir sıra test və müayinələr aparılır:

• Nevroloji müayinə
• Beyin MRT və ya KT müayinəsi
• Elektromioqrafiya (EMQ) və sinir keçiriciliyi testləri
• Qan analizləri və genetik testlər