Bud-çanaq displaziyası

Bud-çanaq displaziyası bud sümüyünün başı ilə çanaq çuxuru arasındakı uyğunsuzluqdur. Çuxur kifayət qədər dərin formalaşmır və ya bud başı öz mövqeyində dayanmır. Erkən aşkarlandıqda çox vaxt sadə vasitələrlə düzəlir; gec qalanda isə ömürlük axsaqlığa və erkən artroza gətirib çıxarır.

Risk amilləri

• Ailədə displaziya tarixçəsi
• Çanaq gəlişi (bregmatik doğuş)
• İlk uşaq və qız cinsi — risk daha yüksəkdir
• Suyun azlığı (oliqohidramnion)
• Ayaqları düz və birləşdirilmiş vəziyyətdə bələmə vərdişi

Əlamətləri

• Bud və sağrı büküşlərinin asimmetriyası
• Ayaqları yanlara açanda məhdudiyyət və ya klik səsi
• Ayaqların uzunluğunda fərq
• Gec yeriməyə başlama, ördəkvari yeriş
• Böyük uşaqlarda bir ayağa doğru əyilərək yerimə

Vacib qeyd: erkən mərhələdə displaziya heç bir görünən əlamət verməyə bilər. Buna görə profilaktik USM-in əvəzi yoxdur.

Diaqnoz

Yenidoğulmuşlarda əsas müayinə üsulu bud-çanaq oynağının USM-idir — 4–6 həftəlikdə aparılması tövsiyə olunur. Sümükləşmə başladıqdan sonra (təxminən 4–6 aydan etibarən) rentgen daha informativ olur. Klinik müayinədə Ortolani və Barlow testləri tətbiq edilir.

Müalicəsi

Müalicə yaşdan asılıdır. İlk aylarda Pavlik üzəngisi və ya abduksiya şinləri ilə oynaq düzgün mövqedə saxlanılır — bu dövrdə çuxur öz-özünə formalaşır. Gecikmiş hallarda qapalı və ya açıq repozisiya, sonra gipsləmə tələb oluna bilər. Daha ağır və gec aşkarlanan hallarda cərrahi korreksiya lazım gəlir.

Reabilitasiya

Fiksasiya dövründən sonra oynağın hərəkət həcmi və ətraf əzələlərin gücü bərpa olunmalıdır. Uşaq reabilitasiyası proqramında masaj, elektroforez və yaşa uyğun hərəkət məşqləri tətbiq olunur. Valideynə evdə düzgün tutma, bələmə və daşıma qaydaları öyrədilir — geniş bələmə oynağın düzgün formalaşmasına kömək edir.

Niyə vaxt vacibdir

İlk 6 ayda başlanan müalicədə uğur ehtimalı ən yüksəkdir və çox vaxt cərrahi müdaxiləyə ehtiyac qalmır. Yeriməyə başladıqdan sonra aşkarlanan hallarda isə müalicə həm uzun, həm mürəkkəb olur.