Bakı Bərpa Mərkəzində boyun və bel protruziyası, disk yırtığı və onurğa ağrıları ilə müraciət edən pasiyentlər üçün həkim qiymətləndirməsi, fizioterapiya, müalicəvi idman və fərdi reabilitasiya xidmətləri təqdim olunur. Müalicə pasiyentin şikayətlərinə, müayinə nəticələrinə və gündəlik hərəkət ehtiyaclarına uyğun planlaşdırılır.
Boyundan çiyinə və qola yayılan ağrı, beldən ayağa vuran sancı, keyimə və hərəkət məhdudluğu işə, yuxuya və gündəlik həyata təsir edə bilər. Bu şikayətlər bəzən fəqərəarası disk dəyişiklikləri ilə əlaqəli olur. Lakin hər boyun və bel ağrısının səbəbi disk yırtığı deyil.
MRT-də «protruziya» və ya «disk herniyası» ifadəsinin olması da avtomatik olaraq əməliyyat zərurəti demək deyil. Düzgün yanaşma görüntüləmə nəticəsini pasiyentin real şikayətləri və müayinə göstəriciləri ilə birlikdə qiymətləndirməkdir.
Boyun və bel protruziyası nədir?
Fəqərəarası disklər onurğada yükün paylanmasına və hərəkətə kömək edən strukturlardır. Diskin xarici hissəsi möhkəm lifli halqadan, mərkəzi isə daha yumşaq nüvədən ibarətdir.
Protruziya disk materialının lokal olaraq normal sərhəddən kənara çıxmasıdır və radioloji təsnifatda disk yırtığının formalarından biridir. Protruziyada çıxıntının diskə birləşən əsası, eyni müstəvidə kənara çıxmış hissədən daha genişdir.
Ekstruziya və sekvestrasiya fərqli radioloji formaları təsvir edir. Sekvestrasiyada çıxmış disk parçası əsas disklə əlaqəsini tam itirir. Bu terminlər təkbaşına xəstəliyin ağırlığını və müalicə seçimini müəyyən etmir.
Xalq arasında «bel qrijası» və «boyun qrijası» adlandırılan disk yırtıqları bəzi insanlarda simptomsuz ola bilər. Sinir strukturları təsirləndikdə isə ağrı, hissiyyat dəyişikliyi və əzələ zəifliyi yarana bilər.
Boyun protruziyası və boyun yırtığının əlamətləri
Boyun diskindəki dəyişiklik sinir kökünü qıcıqlandırdıqda və ya sıxdıqda aşağıdakı şikayətlər müşahidə oluna bilər:
- Boyundan çiyinə və qola yayılan ağrı.
- Əl və barmaqlarda keyimə, qarışqalanma.
- Qol və əl əzələlərində güc azalması.
- Müəyyən boyun hərəkətləri ilə ağrının artması.
Sinir kökü ilə əlaqəli bu vəziyyət servikal radikulopatiya adlanır. Bir çox pasiyentdə konservativ müalicə ilə yaxşılaşma mümkündür.
Əllərdə yeni yaranan yöndəmsizlik, düymə bağlamaqda çətinlik, əşyaları tez-tez yerə salmaq və yerimə-tarazlıq pozğunluğu isə onurğa beyninin təsirlənməsi baxımından tez qiymətləndirilməlidir.
Boyun ağrısı çiyin oynağı, əzələ və digər sinir problemləri ilə də əlaqəli ola bilər. Buna görə yalnız ağrının yerinə əsasən diaqnoz qoyulmur.
Bel protruziyası və bel yırtığının əlamətləri
Bel nahiyəsində disk dəyişiklikləri xüsusilə L4-L5 və L5-S1 səviyyələrində görülə bilər. Bunlar müvafiq olaraq dördüncü və beşinci bel fəqərələri, eləcə də beşinci bel fəqərəsi ilə oma sümüyü arasındakı disk səviyyələrini göstərir.
Sinir kökü təsirləndikdə beldən sağrıya və ayağa yayılan ağrı yarana bilər. Pasiyent bunu «belimdən ayağıma vurur», «ayağım keyiyir» və ya «yeriyəndə ayağımda güc azalır» kimi təsvir edə bilər.
Mümkün əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:
- Ayağa yayılan sancı və ya yanma hissi.
- Baldır və ayaq pəncəsində keyimə.
- Ayaqda qarışqalanma.
- Müəyyən əzələlərdə zəiflik.
- Oturma və bəzi hərəkətlərlə şikayətlərin dəyişməsi.
Hər ayaq ağrısı disk yırtığı deyil. Oynaq, damar və periferik sinir problemləri də oxşar narahatlıq yarada bilər.
Disk problemlərinin yaranmasına nə təsir edir?
Disk dəyişiklikləri çoxfaktorlu vəziyyətlərdir. Yaşla əlaqəli dəyişikliklər, irsi meyillilik, siqaret, artıq çəki və müəyyən təkrarlanan fiziki yüklənmələr rol oynaya bilər.
Bəzi pasiyentlərdə simptomlar travma və ya yük qaldırmadan sonra başlayır. Digərlərində isə konkret başlanğıc hadisəsi olmur.
Uzun müddət eyni mövqedə işləmək narahatlığı artıra bilər, lakin yırtığı yalnız oturma vərdişi ilə izah etmək düzgün deyil. Hərəkətdən tam imtina etmək də əksər pasiyentlər üçün uyğun həll sayılmır.
Skolioz və digər onurğa deformasiyaları disk problemləri ilə yanaşı mövcud ola bilər. Bununla belə, hər onurğa əyriliyi disk yırtığı yaratmır; hər iki vəziyyət ayrıca qiymətləndirilməlidir.
MRT-də protruziya yazılıbsa, nə etməli?
MRT cavabı müalicə planının yalnız bir hissəsidir. Həkim görüntüdəki dəyişikliyin ağrının yayılması, əzələ gücü, hissiyyat və digər müayinə nəticələri ilə uyğunluğunu araşdırır.
«3 mm», «4 mm» və ya «5 mm» ölçü təkbaşına təhlükəni və əməliyyat ehtiyacını göstərmir. Çıxıntının yerləşməsi və sinir strukturlarına təsiri də əhəmiyyətlidir.
Eyni zamanda bel ağrısı və siyatik şikayətlərdə hər pasiyentə dərhal MRT lazım deyil. Görüntüləmə klinik göstəriş olduqda və nəticəsi müalicə qərarına təsir edəcəksə seçilir.
Qəbula əvvəlki görüntülərinizi, müayinə rəylərinizi və aldığınız müalicələr barədə məlumatı gətirmək faydalıdır.
Bakı Bərpa Mərkəzində müalicə necə planlaşdırılır?
1. Həkim və funksional qiymətləndirmə
İlkin qəbulda şikayətlər, əvvəlki müalicələr, yanaşı xəstəliklər və gündəlik məhdudiyyətlər öyrənilir. Ehtiyaca uyğun olaraq hərəkət həcmi, əzələ gücü, hissiyyat, reflekslər və yerimə yoxlanılır.
Bakı Bərpa Mərkəzində ortoped-travmatoloq və onurğa cərrahı, tibb üzrə fəlsəfə doktoru Dr. Kamil Eyvazovun fəaliyyət istiqamətlərinə disk yırtıqları, onurğa deformasiyaları və degenerativ onurğa xəstəlikləri daxildir.
2. Fərdi məqsədlərin seçilməsi
Məqsədlər pasiyentin gündəlik ehtiyaclarına uyğun müəyyənləşdirilir. Bir insan üçün iş masasında daha rahat oturmaq, digəri üçün daha uzun məsafə yerimək və ya ev işlərini yerinə yetirmək əsas prioritet ola bilər.
3. Müalicə və reabilitasiya proqramı
Qiymətləndirmədən sonra məşqlər, gündəlik aktivlik və uyğun əlavə üsullar planlaşdırılır. Prosedurların sayı və intensivliyi fərdi seçilir.
4. Nəticələrin izlənilməsi
Ağrı ilə yanaşı hərəkət imkanları və gündəlik funksiyalar da izlənilir. Yeni zəiflik və ya dəyişən simptomlar olduqda əlavə həkim qiymətləndirməsi aparılır.
5. Ev proqramı
Pasiyentə uyğun məşqlər və gündəlik fəaliyyət tövsiyələri izah edilir. Sağlam ailə yanaşmasında yaxınların pasiyentə düzgün dəstək göstərməsi də bərpa prosesini tamamlayır.
Fizioterapiya və müalicəvi idman
Fizioterapiya yalnız aparat prosedurları demək deyil. Müalicəvi məşqlər, hərəkət təlimi və gündəlik fəaliyyətin uyğunlaşdırılması onun mühüm hissələridir.
Bakı Bərpa Mərkəzində fərdi proqram çərçivəsində aşağıdakı istiqamətlər üzərində işlənilə bilər:
- Gövdə və boyun əzələlərinin uyğun güc və dözümlülüyü.
- Hərəkət koordinasiyası.
- Yerimə və fəaliyyətə dözümlülük.
- İş və məişət hərəkətlərinin mərhələli məşqi.
- Pasiyentin ehtiyacına uyğun hərəkətlilik.
Məşqlər diaqnoza və simptomlara uyğun seçilir. Ağrının azalması ilə yanaşı gündəlik fəaliyyətin yaxşılaşması da nəticə göstəricisidir. İnternetdən seçilən eyni məşq proqramı bütün boyun və bel yırtıqları üçün uyğun deyil.
Bakı Bərpa Mərkəzində hansı fiziki müalicə üsulları mövcuddur?
Mərkəzin fizioterapiya imkanları arasında müalicəvi idman, manual terapiya, müalicəvi masaj, elektroforez, maqnitoterapiya, lazer, ultrasəs, elektrostimulyasiya, traksiya, su terapiyası və kinezioteyping kimi üsullar yer alır.
Xidmətin mövcud olması onun hər disk yırtığında lazım olduğu demək deyil. Metodun seçimi konkret diaqnoza, gözlənilən faydaya və əks-göstərişlərə əsaslanmalıdır.
NICE bel ağrısı və siyatikada terapevtik ultrasəs, TENS, interferensial terapiya və traksiyanı tövsiyə etmir. Buna görə çoxsaylı aparat prosedurları aktiv reabilitasiyanın əvəzi kimi seçilməməlidir.
Manual terapiya və masaj disk yırtığında necə istifadə olunur?
Manual terapiya yumşaq toxuma və oynaq üzərində əllə tətbiq olunan üsulları əhatə edir. Müalicəvi masaj da bəzi pasiyentlərdə əzələ gərginliyi və ağrı hissinin azalmasına kömək edə bilər.
Bu üsullar diski mexaniki olaraq «yerinə salmır». Tətbiq zamanı eşidilən səs də yırtığın düzəldiyini göstərmir.
Bel ağrısı və siyatikada manual terapiya seçilirsə, məşqləri də əhatə edən proqramın bir hissəsi kimi istifadə olunmalıdır.
Bakı Bərpa Mərkəzində uyğun əl üsulları fərdi qiymətləndirməyə əsasən nəzərdən keçirilə bilər.
Kayropraktika boyun və bel qrijasında uyğundurmu?
Kayropraktik praktikada onurğa mobilizasiyası və manipulyasiyasından istifadə oluna bilər. Lakin kayropraktika disk yırtığını zəmanətlə aradan qaldıran müalicə deyil.
Xüsusilə boyuna yüksək sürətli manipulyasiyalar risklərin qiymətləndirilməsini tələb edir. Nadir, lakin ciddi nevroloji və boyun damarları ilə əlaqəli ağırlaşmalar bildirilib; onların dəqiq tezliyi məlum deyil.
Boyun yırtığı, yeni əzələ zəifliyi və ya onurğa beyni sıxılması şübhəsində əvvəlcə həkim qiymətləndirməsi aparılmalıdır. Konkret kayropraktik xidmətin mövcudluğu və icraçının hazırlığı qəbuldan əvvəl dəqiqləşdirilməlidir.
Dərman və cərrahi müalicə nə zaman nəzərdən keçirilir?
Dərman müalicəsi ehtiyacı pasiyentin ağrısına, digər xəstəliklərinə və istifadə etdiyi preparatlara uyğun qiymətləndirilir. Özbaşına uzunmüddətli ağrıkəsici istifadəsi uyğun deyil.
Seçilmiş hallarda əlavə müdaxilələr və ya cərrahi müalicə nəzərdən keçirilə bilər. Əməliyyat qərarında sinir funksiyası, simptomların ağırlığı, konservativ müalicəyə cavab və görüntüləmə ilə uyğunluq əsasdır.
Bakı Bərpa Mərkəzində onurğa üzrə mütəxəssis qiymətləndirməsi və əməliyyatdan sonrakı reabilitasiya əlaqələndirilə bilər. Cərrahi müdaxilənin keçiriləcəyi müəssisə ayrıca müəyyənləşdirilir.
Evdə fizioterapiya və əməliyyatdan sonrakı bərpa
Mərkəzə gəlməkdə çətinlik çəkən pasiyentlər üçün Bakı Bərpa Mərkəzinin evdə fizioterapiya imkanları barədə məlumat almaq olar. Ev şəraitində xidmətin uyğunluğu və tətbiq ediləcək üsullar fərdi qiymətləndirilir.
Əməliyyatdan sonra reabilitasiya cərrahın göstərişlərinə əsasən planlaşdırılır. Təhlükəsiz qalxma, oturma, yerimə və gündəlik fəaliyyətlərə qayıdış mərhələli aparılır.
Sağlam ailə üçün bərpa yalnız ağrının azalması deyil, insanın mümkün qədər sərbəst fəaliyyət göstərməsinə dəstəkdir.
Hansı əlamətlərdə təcili yardım lazımdır?
Bel ağrısı ilə birlikdə aşağıdakılar yaranarsa, təcili xəstəxana qiymətləndirməsi lazımdır:
- Sidiyə gedə bilməmə və ya sidik-nəcis ifrazına nəzarətin itməsi.
- Qasıq və oturaq nahiyəsində yeni keyimə.
- Hər iki ayaqda ağır və ya sürətlə artan zəiflik.
- Ciddi qəza və ya travmadan sonra yaranan onurğa ağrısı.
Bu hallarda masaj və fizioterapiya qəbulunu gözləmək olmaz.
Boyun şikayətləri ilə birlikdə yeni və artan əl zəifliyi, yerimə və tarazlıq pozğunluğu da gecikdirilmədən qiymətləndirilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
Protruziya mütləq ağır disk yırtığına çevrilir?
Xeyr. Protruziya disk yırtığının bir radioloji formasıdır. Onun mütləq irəliləyəcəyi deyilə bilməz.
Bel və boyun qrijası əməliyyatsız müalicə oluna bilər?
Bir çox pasiyentdə simptomlar konservativ müalicə ilə yaxşılaşa bilər. Ciddi və ya artan nevroloji pozğunluqda isə əlavə cərrahi qiymətləndirmə tələb olunur.
Fizioterapiya yırtığı tam yox edirmi?
Fizioterapiyanın əsas məqsədi ağrı və funksional məhdudiyyəti idarə etməkdir. MRT-də yırtığın tam yox olması bütün pasiyentlər üçün vəd edilə bilməz.
Neçə seans lazımdır?
Seans sayı müayinə, funksional məqsədlər və irəliləyişə görə müəyyənləşdirilir. Hamı üçün eyni kurs uyğun deyil.
Ağrı azalıbsa, təkrar MRT mütləqdirmi?
Həmişə deyil. Təkrar görüntüləmənin müalicə qərarına təsir edib-etməyəcəyini həkim müəyyənləşdirir.
Müalicə zamanı işləmək və gəzmək olar?
Bu, simptomlardan və işin fiziki yükündən asılıdır. Aktivlik çox vaxt tam dayandırılmaq əvəzinə uyğunlaşdırılır. Fərdi məhdudiyyətlər həkimlə dəqiqləşdirilir.
Bakı Bərpa Mərkəzində hansı xidmətlərdən yararlanmaq olar?
Həkim qiymətləndirməsi, fizioterapiya, müalicəvi idman, ortopedik reabilitasiya, manual terapiya və masaj kimi xidmətlərdən uyğun göstərişlər əsasında yararlanmaq mümkündür.
Bakı Bərpa Mərkəzində qəbul və fərdi reabilitasiya
Boyun və bel protruziyası, disk yırtığı, qola və ayağa yayılan ağrı zamanı müalicəyə fərdi qiymətləndirmə ilə başlamaq məqsədəuyğundur.
Bakı Bərpa Mərkəzində məqsəd pasiyentin ağrısını, hərəkət imkanlarını və gündəlik ehtiyaclarını birlikdə nəzərə alan proqram hazırlamaqdır.
Ətraflı: fəqərəarası disk yırtığı, boyun ağrıları və boyun yırtığı, bel və çanaq ağrıları, müalicəvi idman terapiyası, Dr. Kamil Eyvazov.
- Ünvan: Əbdülvahab Salamzadə küçəsi 593, Bakı
- Telefon: 050 880 07 88
