Boyunda, qulaq arxasında, qoltuqaltında və ya qasıqda birdən hiss olunan kiçik, yumru şişkinlik çox vaxt narahatlıq yaradır. Əksər hallarda bu, böyümüş limfa düyünüdür və bədənin hansısa infeksiyaya qarşı mübarizə apardığını göstərir. Böyümüş düyünlərin böyük hissəsi səbəb aradan qalxanda 2–4 həftə ərzində öz-özünə kiçilir. Amma bəzi əlamətlər həkim müayinəsi tələb edir. Bu yazıda limfa düyünlərinin niyə böyüdüyünü, hansı hallarda gecikmədən həkimə getmək lazım olduğunu və müalicənin necə aparıldığını izah edirik.

Limfa düyünləri nədir və harada yerləşir?

Limfa düyünləri immun sisteminin bir hissəsidir. Onlar limfa damarları boyunca yerləşən, adətən noxud boyda olan kiçik orqanlardır. Bədəndə 500-dən çox limfa düyünü var. Toxumalardan axan limfa mayesi bu düyünlərdən keçir, düyünlərin içindəki ağ qan hüceyrələri (limfositlər) isə mayedəki mikrobları, zədələnmiş hüceyrələri və yad maddələri tutub zərərsizləşdirir.

Düyünlər qruplar şəklində yerləşir. Ən çox hiss olunan qruplar bunlardır:

boyun düyünləri: alt çənənin altında, boynun yanlarında, qulaq arxasında və ənsədə;
körpücük üstü düyünlər: körpücük sümüyünün üst hissəsində;
qoltuqaltı düyünlər;
qasıq düyünləri: ayaqdan və aşağı qarın nahiyəsindən gələn limfanı süzür.

Sağlam insanda düyünlər adətən hiss olunmur və ya çox kiçik, yumşaq və ağrısız olur. İnfeksiya zamanı düyündə hüceyrələr çoxalır və o böyüyür. Həkimlər bu vəziyyəti limfadenopatiya, iltihablı və ağrılı düyünü isə limfadenit adlandırır.

Limfa düyünləri niyə böyüyür?

Böyümüş limfa düyünü ayrıca bir xəstəlik deyil, başqa bir prosesin əlamətidir. Ən çox rast gəlinən səbəblər:

Virus infeksiyaları: soyuqdəymə, qrip, infeksion mononukleoz, qızılca və digərləri. Düyünlər çox vaxt hər iki tərəfdə, yumşaq və bir az ağrılı olur.
Bakterial infeksiyalar: angina (tonzillit), diş və diş əti iltihabı, qulaq iltihabı, dəridə yara, irinli sızanaq və ya cızıq. Bu halda adətən infeksiya mənbəyinə yaxın olan düyün böyüyür.
Peyvənddən sonra: peyvənd vurulan qolun qoltuqaltı düyünləri müvəqqəti böyüyə bilər.
Autoimmun xəstəliklər: revmatoid artrit, sistem qırmızı qurdeşənəyi (lupus) və oxşar xəstəliklər.
Bəzi dərmanlar: nadir hallarda düyünlərin böyüməsinə yan təsir kimi səbəb ola bilər.
Şiş xəstəlikləri: limfoma (limfa sisteminin öz şişi) və ya başqa orqandan yayılan şiş. Bu, ən az rast gəlinən, amma vaxtında aşkarlanması ən vacib olan səbəbdir.

Boyunda, qoltuqaltında və qasıqda böyümüş düyün

Boyunda limfa düyünü

Boyun düyünləri ən tez-tez böyüyən qrupdur, çünki baş, boğaz, burun, qulaq və dişlərdən gələn limfanı süzür. Angina, soyuqdəymə, diş və ya qulaq iltihabından sonra çənə altında və boynun yanında ağrılı düyün hiss etmək tez-tez olur. Uşaqlarda boyunda kiçik, yumşaq, sürüşkən düyünlər çox vaxt normaldır. Belə şikayətlərdə ilk növbədə LOR (qulaq, burun, boğaz) həkiminin və ya terapevtin müayinəsi məsləhətdir.

Qoltuqaltında limfa düyünü

Qol və əldə yara, dəri infeksiyası və peyvənd qoltuqaltı düyünləri böyüdə bilər. Qadınlarda qoltuqaltında yeni yaranan, səbəbi bəlli olmayan və keçməyən düyün süd vəzisi müayinəsi ilə birlikdə yoxlanılmalıdır.

Qasıqda (ayaqda) limfa düyünü

Qasıq düyünləri ayaq, pəncə, dırnaq ətrafı və aşağı qarın nahiyəsindəki infeksiyalara reaksiya verir. Ayaqda yara, göbələk infeksiyası, dırnağın ətə batması kimi hallardan sonra qasıqda ağrılı düyün yarana bilər. Sağlam böyüklərdə qasıqda kiçik düyünlərin hiss olunması da normal sayılır.

Nə vaxt həkimə getmək lazımdır?

Aşağıdakı hallardan biri varsa, gözləmədən həkimə müraciət edin:

düyün 2–4 həftədən çox keçmir və ya böyüməyə davam edir;
düyün bərkdir, dərinin altında hərəkət etmir (yapışıqdır) və ağrısızdır;
düyünün ölçüsü təxminən 2 sm-dən böyükdür;
düyün körpücük sümüyünün üstündədir;
səbəbsiz hərarət, gecə tərləmə, izah olunmayan arıqlama və ya uzunmüddətli halsızlıq var;
bir neçə nahiyədə eyni vaxtda düyünlər böyüyüb;
düyünün üzərində dəri qızarıb, isti olub, düyün yumşalıb (irinləmə ehtimalı);
udqunmaqda, nəfəs almaqda çətinlik var. Bu hal təcili yardım tələb edir.

Diaqnoz necə qoyulur?

Həkim əvvəlcə şikayətləri soruşur və düyünü əllə müayinə edir: ölçüsünə, sərtliyinə, ağrılı olub-olmamasına, hərəkətliliyinə və yerləşdiyi nahiyəyə baxır. Yaxınlıqda infeksiya mənbəyi olub-olmadığını (boğaz, diş, qulaq, dəri) yoxlayır. Lazım olduqda bunlar təyin oluna bilər:

ümumi qan analizi və iltihab göstəriciləri;
düyünün ultrasəs müayinəsi (USM);
şübhəli hallarda biopsiya (düyündən toxuma nümunəsinin götürülməsi).

Limfa düyünlərinin müalicəsi

Müalicə düyünün özünə yox, onu böyüdən səbəbə yönəlir. Səbəb aradan qalxanda düyün də tədricən kiçilir.

Virus infeksiyasında xüsusi müalicə adətən lazım olmur. Düyün infeksiya keçəndən sonra bir neçə həftə ərzində kiçilir.
Bakterial infeksiyada həkim antibiotik təyin edə bilər. Antibiotiki özbaşına, həkim müayinəsi olmadan qəbul etmək düzgün deyil: virus infeksiyasında faydası yoxdur, düzgün diaqnozu isə gecikdirə bilər.
İrinləmiş düyündə bəzən cərrahi müdaxilə (irinin boşaldılması) tələb olunur.
Autoimmun xəstəlik və ya şiş aşkarlananda müalicəni müvafiq ixtisas həkimi (revmatoloq, hematoloq, onkoloq) planlaşdırır.

Ağrılı düyündə həkimin məsləhəti ilə bu tədbirlər rahatlıq verə bilər: istirahət, kifayət qədər maye qəbulu, nahiyəyə ılıq kompres və ağrıkəsici. Düyünü sıxmaq, ovuşdurmaq və ya iynə ilə deşmək olmaz.

Limfa düyünlərini təbii yolla müalicə etmək olarmı?

İnfeksiyaya bağlı düyünlərin əksəriyyəti həqiqətən heç bir xüsusi dərman olmadan, bədənin öz müdafiəsi ilə keçir. Yuxu, maye qəbulu və sağlam qidalanma bu prosesə kömək edir. Amma düyünü kiçildən, elmi cəhətdən sübut olunmuş bitki, çay və ya xalq üsulu yoxdur. Yuxarıda sadalanan narahatedici əlamətlər varsa, evdə müalicə ilə vaxt itirmək təhlükəlidir.

Limfa düyününün böyüməsi və limfa ödəmi eyni şeydirmi?

Xeyr, bunlar fərqli vəziyyətlərdir. Böyümüş limfa düyünü düyünün özünün iltihab və ya başqa səbəbdən böyüməsidir. Limfa ödəmi (limfedema) isə limfa axınının pozulması nəticəsində qolda və ya ayaqda maye yığılması, uzunmüddətli şişkinlikdir. Limfa ödəmi çox vaxt limfa düyünlərinin əməliyyatla çıxarılmasından (məsələn, süd vəzisi xərçəngi əməliyyatından sonra), şüa terapiyasından və ya travmadan sonra yaranır.

Limfa ödəmi fizioterapiya ilə idarə olunur: limfa drenajı, kompressiya və xüsusi məşqlər. Diqqət: limfa drenajı və masaj kəskin infeksiya, iltihablı və ya səbəbi bəlli olmayan böyümüş düyün, şiş şübhəsi, dərin ven trombozu və ürək çatışmazlığı zamanı tətbiq olunmur. Bu səbəbdən hər hansı masaj və ya drenaj prosedurundan əvvəl həkim müayinəsi vacibdir.

Tez-tez verilən suallar

Böyümüş limfa düyünü nə qədər müddətə keçir?

İnfeksiyaya bağlı düyünlər adətən 2–4 həftə ərzində kiçilir. Bəzən tam yox olmur, kiçik və yumşaq düyün kimi hiss olunmağa davam edir. Bu, özlüyündə təhlükəli deyil. 4 həftədən çox böyük qalan və ya böyüyən düyün isə həkimə göstərilməlidir.

Limfa düyünlərinə masaj etmək olarmı?

İltihablı, ağrılı və ya səbəbi bilinməyən böyümüş düyünə masaj edilmir: bu, iltihabı yaya və diaqnozu çətinləşdirə bilər. Limfa drenajı masajı yalnız həkim tərəfindən təyin olunanda, əsasən limfa ödəmi zamanı tətbiq olunur.

Uşaqlarda boyunda limfa düyünü normaldırmı?

Uşaqlarda immun sistemi tez-tez infeksiyalarla qarşılaşdığı üçün boyunda kiçik, yumşaq və hərəkətli düyünlər çox vaxt normaldır. Düyün sürətlə böyüyürsə, bərkdirsə, hərarət və ya halsızlıqla müşayiət olunursa, uşaq həkiminə müraciət edin.

Ağrısız limfa düyünü təhlükəlidirmi?

Ağrısızlıq tək başına təhlükə əlaməti deyil, amma bərk, yapışıq, böyüyən və ağrısız düyün diqqət tələb edir. Belə düyün 2–4 həftə ərzində kiçilmirsə, müayinədən keçmək lazımdır.

Bakı Bərpa Mərkəzində müayinə

Boyunda böyümüş düyünlə müraciət edəndə LOR həkimimiz boğaz, burun, qulaq və diş nahiyəsini yoxlayaraq ən çox rast gəlinən səbəbləri aşkarlaya bilər. Əməliyyatdan sonra qolda və ya ayaqda uzunmüddətli şişkinlik varsa, fizioterapevtlərimiz limfa ödəmi üçün fərdi limfa drenajı proqramı hazırlayır. Qəbula yazılmaq üçün onlayn randevu formasından istifadə edə bilərsiniz.

Bu yazı ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim müayinəsini əvəz etmir.

Limfa düyünləri: niyə böyüyür və necə müalicə olunur